Bariku iluntze hotza. Jende bat etxean geratu
izana erraz ulertzekoa. Hala ere, lagun dezente Elgetako Kafe Antzokian. Elgetarrak
eta gazteak asko, gehienak. Bergaratik, Antzuolatik, Arrasatetik... eta aipatuak izan ziren
eibartarrak ere bai :-) Aurrean,
kartel ezaguna osatzen duten hiru lagun: Mikel Pagadi, Egoitz Lasa eta Nagore
Aranburu. Ederra hirukotea!
Ez naiz bereziki monologo zalea. Izango da telebistako
Club de la Comediarekin ez dudalako gozatzen, ez ditudalako ikusten esaten
dituztenak, ez dudalako umore gertukotzat... ez dakit zein den arrazoia zehatz,
baina, esaterako, nahiago dut talde eskas baten musika entzun ontzat jotako
monologari horiek ikusi baino.
Ezberdina izan da hirukote honekin. Ni ez
nengoen umorez bor-bor eta saioa etxean izanda ez dut izaten askotan aukerarik
aulki batean jarri eta oso-osorik ikusteko ere. Betekadarik ez, eta aulkiren
bat ere bazen libre eta aukera ederra ia monologoek euskaraz zer ematen duten
jakiteko. “Euskaraz monologoak zer?” galdera erantzuteko jarri nintzen
gozatzeko baino gehiago eta emaitza bikaina izan da ze gozatu nuen, asko gozatu
eta galdera ahazterainokoa izan zen ordubetea. Algaraka egon nintzen. Oso merke,
12 euroan ordubete pasatxo algaraka.
Euskaraz nola ez dira ba monologoak egin ahal
izango! Hizkuntzak kulpa izango balu moduan! Edozeini gomendatzeko gaua izan
zen. Egoitz Lasak apurtu zuen izotza (barkatu erdarakada baina gauaren
lizentziaz egin dut). Aitzakia da Boda batetik datozela eta hango demasiak egin
osteko haria erabiltzen dute hiru lagunen txandak osatzeko. Minutu bakarra
behar izan zuen Lasak irribarrea ateratzeko Elgetan. Eta beste pare bat
minututan bakarrizketa eten eta txaloak ere atera zituen. Txalo horiek eskertu eta
jarraitzeak ekarri zuen irribarrea, algarak eta txaloak tartekatzea. Lasa oso
sinesgarri eta "tenplau" banketa bakarraren laguntzaz. Eskarmentua balio.
Lasa eta Pagadi ikusi ditugu gehiagotan ere
elkarrekin. Ondo moldatzen dira taula gainean eta baita azpian ere.
Gidoigintzan ondo eta idatzitakoa defendatzen berdin. Pagadik baditu, taulara
atera orduko aldeko puntuak irabazita. Atzoko ikus-entzule batzuk komentatu
zidaten txikia gustatu zitzaiela, handi ikusi zutela berriz ere (eta “berriz
ere”k argitzen digu badituela zaleak). Kapaza da hitz joku ebidenteekin barrea
ateratzeko edo “erresistentziaren balioeza” aipatzen ausartu eta barreak
lortzeko. Asko esaten du bere alde.
Eta Aranburu? Urteberi
on, amona ikusitakook gogoratuko zarete han erabili zuen erregistroaz. Txukun orduan, ba
“Bodologuak” monologoetan asko gozatu dut bere eszenaratzearekin. Eguberri
off bat nuen gogoan, atera eta barre hori.. barre minutuetan sartzeko
erraztaile zena eta izan dena Espaloian. Aupa Etxebeste, Eutsi... irudi horiek
etorri zitzaizkidan burura, baina monologoak amaitu ostean ze tarte horretan
harrapatuta izan ninduen, lelotuta eta barrez. Aretoak husten zeudela galdetu
ziotenean erantzun hau bota zuen “Ez gara preokupatu behar, okupatu baizik.”
Onartu dagidan ordutik hasi zela ni lelotzen.
Baiña zergatik harrapatu naute hiru hauek? Ba
gertuko sentitzen ditudalako, gertuko sentiarazten dutelako ikus-entzulea,
monologoak oso bisibleak direlako eta esaten dutena ikusi egiten dugulako,
edonork bizi dituen gertaera eta erretratuak deskribatzen asmatzen dutelako,
bizi jarduten dutelako baina antxitxika egin barik, gidoian asmatu dutelako,
gorputz eta arima defendatzen dutelako sinisten dutena eta hori trasmititu
egiten dutelako...
Espero ez nuen gaua: ederra! Ibilbide luzea
duen emanaldia. Programatzaileek ez lukete dudarik izan behar beraien
antzeztokietara eramateko, ezta euskaraz bizi ez diren programatzaile horiek
ere. Merezi dute antzeztokietara joaten diren ikus-entzuleek horrelako emanaldi
batekin gozatzea. Nire ustez, taberna-girorako ere izango den arren,
antzeztokian irabazi egiten baitu hirukotearen monologo sortak.
Eskerrik asko gurera etortzeagatik eta eutsi horri!
Beti gabiltza gora eta behera Internetekin... eta erabiltzen dugun askok, asko erabiltzen dugu, baina gehienei erakargarriagoa egiten zaie telebista. Ahaztuta ditugu euskarazko telebistak. Egigurenen esana ibili da egunotan hara eta hona: "ETB2 itxi eta euskarazkoa egin kalitateko" dio. Edo Gari Araolazaren hau ere hara eta hona dabil twitterren: Si hablas en euskera no sales en ETB2
Bueno, ba ekarri gura dut hona datu zaparrada batetik ateratako zati txiki bat barometrotik . Gabinete de prospección sociologica-k egindakoa da, ez barometroak. Euskaraz ere badago, baina nik erdarazkoa dut eskura. Zer erabiltzen dute herritarrek EAEn eta Estatuan informatua izateko? Galdera horri erantzuten diote horrela:
Zer pentsatua ematen du eta zer pentsatua eman beharko luke. Zer da euskaldunok ikus-entzun dezakeguna euskaraz telebistatik?
Euskarazko tokiko telebistek lekua dutela argia da, baina politikak ere bideratu beharko dira gehien erabiltzen den hedabide mota hau osasuntsuago izan dadin. Euskaldunok behar ditugu euskarazko kateaK.
Adierazgarria, bestalde, egunkarien eta irratiaren datuak... Eta ojo, galdera ez baita entretenitzeko, edo bestelakoetarako, informatzeko zein den erabiliena da datua.
Gaur beste emailu bat jaso dut:520. zenbakia dauka urtarrilaren 26ko honek. Gustura jasotzen ditut eta jasotzen dudan aldiro pentsatzen dut atzetik dagoen lanean. Lan... zer esan zubitegian dagoen lanaz? Zorionak ematea erraza da, baina ez egitea ere... biba zuek. Hauxe jaso dudana:
11.500 zubi baino gehiago
Entziklopedia baten tamaina hartzen ari da pixkanaka Literaturaren Zubitegia. Baditu jadanik 6.000 esteka,
webgune batetik bestera gidatuko zaituen hipertestu bat, idazleen
inguruko eduki ugarira iristeko: Wikipedia (730), Auñamendi (657),
Liburutegi Digitala / Liburuklik (586), Susa (488), Klasikoen Gordailua
(438), EHUko Euskal Literaturaren Hiztegia (380), Idazleen Elkartea
(338), Urkizaren Bertso eta Olerkien Hemeroteka (309), Armiarmako Liburu
Elektronikoak (302), basquepoetry.net (299), basqueliterature.com
(253), Bidegileak (143), Donostiako idazleak (118) eta abar. Halaber,
bilduak ditugu ia 3.900 liburu kritika eta 1.828 aipamen (idazleei
buruzko artikuluak, hitzaurreak, sarrera entziklopedikoak). Beraz, 11.500 zubi baino gehiago eraiki ditu Zubitegiak, tresna erraz eta bizkor bat izan dezaten literaturzaleek.
Katalunian egindako erreportaje hau ikusten
egon naiz. Ordu erdi ingurukoa da, eta esaldi pila bat ditu zer pentsatua
ematen dutenak. Ez nago denekin ados, baina askok jotzen dute bete-betean…
pentsatu dut bideotik ateratzea. Klaro, nork esaten dituen-eta inportantea da
eta horretarako egin klik kataluniako nahieran-en: TV3-ko alacarta-:
Kataluniako unibertsitateko komunikazio
zientzien fakultateko egunkari saltzailea bizi da gominolak eta litxarreriak
saltzetik, ez egunerokoak saltzetik.
Lehen 1.200 egunkari banatzen zituen
banatzaileak orain 600 banatzen ditu.
Janis Krums-en adibidea (hegazkina Hudson
errekan ) aipatzen da nola
argazki bat atera, Twitterrera bidali eta mundu guztian nola zabaldu zen.
9.000 milioi mobildun pertsonarekin ezin
da lehiatu… moldatu beharko da kazetaritza egiteko modua.
Kazetaritza egingo da baina ez papererako
bakarrik: Internet, telebistarako, eskuko telefonoetarako, eta noizbait
erlojuetarako edo datorrenerako egin beharko da kazetaritza.
Ikerketa kazetaritza egitea gero eta
zailagoa da, dirua neurtzen den honetan…
Autoinkulpatu ere egin beharko lukete
egunkariek…: 1993an egunkariek %11-ko irabaziak izaten zituzten, orain %23koak
dira, baina ez direla nahikoa esaten dute.
Kazetaritza enpresek ez dute jakin
produktu erakargarriak eta errentagarriak egiten
Interesgarria zer da? erreportaje landuak
edo kazetari lan automatizatua? Kazetaritza automatizatua makinek egiten dute…
Prekarietateak kalitatean eragiten du.
Erredakzio ahulek ezin dute kazetari
berezituetan inbertsiorik egin.
Kazetariak orain libreago dira berez.
Baina albisteak diktatu ahala idatzi edo ikerketa egiten da?
Bigarren mailako bideetako kazetaritza
interesatzen zait. Horrek du interesa
Krisi ekonomikoaren aurrean eta
errentagarritasun bila bazterrean geratzen da kazetaritzaren bokazio soziala?
Ospitaleetan osasuna bazter uztea letxe da hori.
Avui.cat-en lehenengo gauza egiten dutena
da hedabide digitala eguneratu goizean goiz. Bera da irakurriena… (erreportaje honetan ez da esaten, baina EREan dago Hermes-ek erosi ostean)
Argazkiak notizia dagoen lekutik bertatik
bidaltzen ditu kazetariak eta telefonoz esan zer dagoen ikusten segituan
sareratzeko. Azkartasuna ezinbestekoa da, txipa aldatu behar da.
Kazetariak kamera erabiliz egiten du
bideoa, baita papererako zein digitalerako.
Kazetaritza notiziaren lekutik egiten da
ez bulegotik.
Kioskokoa baino audientzia handiagoak
izaten dira digitaletan. Preparatuak egon behar gara horretarako.
Interneteko egunkari arrakastatsu batek
%3 edo %4ko margenak uzten ditu, paperekoak %30.
Hanka bat Interneten eta bestea paperean
izanda arrakala handitzen doa eta zabaltzen-zabaltzen joanda hankak zabaltzen
doaz-eta…
Copy-paste robotek egiten dute
233grados.com -en (papera erretzen den graduak dira 233) Ez dute horretan
segundorik ere galtzen. Ez dute azken ordua lantzen. Algoritmoekin egiten dute
hori. Informazio ezberdina ematera dedikatzen dira errekurtso guztiak
Biziraungo dugu ezagutu ditugun mantxeta
barik, ez dago arazorik. Gazteenei zer esaten diote “El Mundo” edo “El país”
markek? Guri baino askoz gutxiago. Orain sare sozialetan gomendatutakoa
irakurtzen dugu…
Eyeos-en argi diote: sare sozialetatik
heltzen gara hedabideetara. Notizia guztiak daude sarean. Erronka da
gustuko ditudan sei horietara heltzea. Gomendioak parte inportante dira
horretarako.
Googlek hierarkizatzen ditu notiziak…
makinak egiten du lana. Batzuek deformazio efektiboa deitzen diote.
Ordenatzea izango da kazetaritzaren
etorkizuna, mentalki ordenatzea.
Arrakastetako bat blogak izaten
jarraitzen dute. Notizia gertatzen den lekutik elikatzen direnak…
Pertsonalagoak dira, libreagoak.
Google Espainiako ordezkariak dio Googlen
indexatuta egonda jende gehiago heltzen dela hedabide horretara. Murdoc-ek ez
du google alde batera utzi.
Gai batekin hilabeteak eta hilabeteak
egon naiz ikertzen, baina hori, gaur egun, ezin da egin...
Galdera garrantzitsua ez da “eta orain
egunkariak?” galdera garrantzitsua da “orain kazetaritza?” eta erantzuna da
bai, orain kazetaritza!
Soitu.es Dena desordenatua eta likidatzen
daude, mahaiak eta aulkiak saltzen… audientzia handia zuten, baina…Akabo.
**Esteher Llauradó eta Quico Concellón-en
erreportajetik atera ditut esaldiok.
Oraingoan ere Sarasuar batek eman dit ba blog honetan idazteko puntua. Aurrekoan Aitor Sarasuaren bertsoak ziren. Oraingoan Jon Sarasuaren koplak. Faktoria saioan entzun berri ditut eta erdizka entzun... Faktoriako lagunei ia non dauden galdetu eta zast! segituan esan didate hemen zeudela: Imanol Epelderen blogean. Aurretik, zerbait irakurri nion Andoni Egañari ere Berrian. Egia esan, Egaña, txaloei zentratuagoa txistuei baino. Hauxe azken puntua:
Min hartzen dutenen aldekoa naiz. Ulertu ezinik
geratzen direnena, finean, fin ari direla uste dutela adierazten
duelako. Horregatik jotzen dut naturaltzat Kutxa Fundazioaren gizarte
alorrerako eta komunikaziorako arduradunak azaldu duen arrangura eta
gogoetarako nahia. Naturaltzat jotzen dudan bezala, txistu jo nahi
duenak txistu jo ahal izatea, eta jotzea. Izan zen beste kontu bat
Illunben, egiazki berria, niretzat esanguratsuagoa eta luzera arrisku
handiagoak ekarriko dituena: agintari batzuei txalo jo zitzaien. Eta
horrek bai ez duela erremedio onik!
Eta Jon Sarasuak, berriz kopla hauek kantatu ditu "piskat estutu ezkero hi izan hinteken horri"
beti ere interesgarri eta libre jarduteko modua ematen duten Putzuzulo Amets Fabrikan. Kopletan jarduteak oinetakoetan harri txintxarrak izatearen pareko omen, edo lokatza aipatu daiteke, edo fregatua, edo..:
Kargudunek erregalo.
Zein jator zein txorimalo
bereizi ezean, malo.
Lasai jo batzuei txistu
ta beste batzuei txalo.
Sari banaketan doa
min subliminal mordoa
baezpare itxi ahoa.
Prudentziaz oholtzan kantuz
ez da aipatzen laidoa.
Bertsogintzaren elizan
progresismoa kalizan
ta kontsentsua gerizan.
Ardi beltzen artaldean
zeinek nahi du txuri izan?
Txistujotzaile petoa
bi hankadun panfletoa
ia dugu etxekoa
distantzian begiratuz
espezimen konpletoa.
Txistulari txistulari.
Honi, horri edo hari
lehen instituzioari.
Ta orain sinpleki
hire alderdiko ez denari.
Ematen du ba zer pentsatua txistuek zein txaloek. Ni denei txaloak jotzearen aldekoago. Eskerrik asko, Imanol Epelderi hau dena jaso eta zabaltzeagatik.
Hasi da berotzen... hemen kantutxo bat Aitor Sarasuak jarria. Ez da ez radioformula ze 6 minututik gorakoa da. Doinua ezaguna askorendako, baina letrak... berkantatu ditu Aitor Sarasuak astean bertan. Eta hemen entzungai, jaisteko aukerarekin, kopiatzeko aukerarekin... CC By SA.
Bergarak Arrasateko herria epaituko du Inuzente egunean, Debagoieneko Tobera
antzezpenarekin. Bagara elkartearen ekimenez, Debagoienean lehengo
aldiz antolatuko da Tobera bat. Baina, zer da Tobera? Antzezlan
satiriko, ironiko, umoretsua da, kritikoa, baina modu eraikitzailea
egina. Iparraldean du jatorria eta Lasarten ere egiten dute. Lehen
aldiz, Gabonetan, gure ibarrean.
Bailarako hainbat pertsona
ezagunek hartuko dute parte, baita kanpoko batzuek ere. Helburua da
Amaia antzokia betetzea, ordu eta erdiko antzezlana ikusteko. Herritik
sortua eta herriko kontuez jardungo duena izango da antzerkia. Sarrerak 7
eurotan jarriko dituzte salgai aurki.
Tobera bat da herri antzezpen bat eta ezaugarri
nagusiak dira, esan bezala, kritika soziala, ironia, umore klabean eta
kariñoz egindakoak, modu eraikitzailean, baina esan beharrekoak esanda.
Hizkuntza ezberdinak erabiliko dituzte, baina %95ean euskaraz egingo da
eta bertako euskalkiak errespetatuz.
Pertsona ezagunak
Toberan zerbait epaitzen da eta daude epailea,
fiskala eta defentsako abokatua. Hiru paper horietarako aukeratu dituzte
Mikel Irizar (epailea), Eneko Barberena (defentsako abokatua) et Ainhoa
Agirreazaldegi (fiskala). Bailarako beste hainbat pertsona ezagunek ere
hartuko dute parte.
Finean, Bergarak, ondoko herriak, epaituko du
Arrasate. Baina, azken erabakia herri epaileak emango du. Bestalde,
idazkaria, prokuradoreak, estamentu ezberdinak… ere izango dira.
Desfile bat egingo da. Egingo dute dei bat, kalean,
hau da, anuntziatu egingo da epaiketa. Ikusmira sortzea da helburua eta,
teorian, giza populuak jakingura edukitzea juzgatuko denaz.
Arrasate, sinbolikoki
Arrasate, herria bera, da juzgatuko dena. Arrasatek,
sinbolikoki, daukan esangura, zentzu ezberdinetan: kooperatibak, Astore,
Ternua, janzkera, punkyak, euskalgintza, Caja Laboral, Lagun Aro… Modu
sinboliko batean, garbigailu eta hozkailu bat epaituko dira. Amaituko
dugu garbigailu bat erretzen, puskatzen.
Toberak, esan bezala, Iparraldean du jatorria. Han
antzezten da mendeetan. Baditu, ordea, beste izen batzuk: Libertimendua,
Astolasterrak, Karrusak…
Edukia da garrantzitsuena Interneten. Horretxekin jardungo dut ba, edukiarekin jolasean. Asmatzen dihardudan? errazagoa da ez asmatzea ondo egitea baino, baina ez da izango ez saiatzeagatik.