Piperrautsa

Goiena, 2012.05.11

2000. urtean eratu zen Goiena notario aurrean eta urte berean hasi ziren emaitzak: telebista bateratua, Goienkaria gehigarria, eta abar. Jauzi harekin sendotu egin zen Debagoieneko hedabideen ibilbidea, zetozen erronkei aurre egiteko.

Egitasmo hark bazuen bailaraz gaindi eragiteko borondatea. Gipuzkoan beste zazpi ‘goiena’ sortzeko plana ere landu zen Aldundiarekin, nahiz azken orduan ez zen nahikoa indar metatu eta plana hustu egin zen.

Orain TOKIKOM dator eginkizun horrekin, eta ez Gipuzkoarako bakarrik, baizik Euskal Herrirako. Hamarkada bat beranduago toki hedabideak bateratzeko premiak hor zirauen, galdutako denborak eta krisiaren larriak areagotuta. Zorionez oraingoan elkarlana posible izaten ari da eta bateratze bidean urrats esanguratsuak egin dira dagoeneko.

Egitasmo berriak asko jaso du Goienatik, orduan arrakasta izan zuenak oraindik balio baitu, gutxienez erreferentzia gisa. Eta asko jasoko du aurrerantzean ere, Goiena bazkide aktiboa izango delako TOKIKOMen.

Finean, kontua da toki hedabideetan behintzat hegemonia izatea helburu, hiztun komunitatearen mesedetan. Hain zuzen, Goienak egin duen bezala.

Argia, 2012.04.08

Andoain, martxoak 13. Martin Ugalde parkean, 50 euskal hedabidek agerraldia egin zuten, sektorearen diagnostiko konpartitua plazaratzeko. Innobasque-rekin landu dute Gipuzkoa Berritzen ekimenaren baitan, eta aurrean dituzten erronkei elkartuta egin nahi diete aurre, eta erakundeekin elkarlanean.

Eskoriatza, martxoak 17. HUHEZI fakultatean, 20 toki hedabidek TOKIKOM  enpresa eratu zuten, esparru komunak eraiki eta kudeatzeko, solaskidetza bakarraz jarduteko eta integrazioa lantzeko. Talde hau Andoaingoaren zati da: hura sektorea, hau azpisektorea.

Adi! Tribuaren mezulariak etorkizunera bidean abiatu dira.

Komunitateak eta komunikazioa. Mundu zaharrean geografiak eragiten zituen komunitateak, zonalde berean bizi zirenak bihurtzen ziren komunitate. Baliabideak partekatzetik hasi eta hizkuntza, kultura, nortasuna garatuz sortu dira munduko komunitate berezkoak.

Denboran aurrera, bidaiek jarri zituzten komunitate berezkoak elkarrekin harremanetan eta bide batzuk komunitate izatera iritsi ziren (Donejakue, Zetarena). Kultura idatzia ere izan da komunitategile handia.

XXI. mendean komunikazioa da komunitategile nagusia: koadrilarekin, ahozkoa; sendiarekin, telefonoa, e-maila edo internet; barne-komunikazioa enpresa eta erakundeetan, sare sozialak lagun taldean edo kidetasun ezberdinen inguruan... Antzina ibai-bihurguneetan kolono multzoak finkatzen ziren bezala, gaur komunitateak sortzen dira komunikazio-kanaletan, interes komun baten errebueltan.

Hain da hau horrela, komunikazio-kanal propiorik eraiki ez duen komunitate berezkoak kolokan duela biziraupena bera.

Mapatik atera. Une honetan bidegurutzean da euskararen komunitatea ere, gure tribua. Ez da bidean galdu, baina ez du etorkizuna ziur. Aurreko mapatik atera egin da, eta berria behar du aurrera egiteko. Lurralde ezezagunean eskarmentuak balio dio, baina lehengo mapak ez.

Besteak beste, mundu berrian ezinbestekoa du informazioa landuko duen komunikazio-egitura propioa eraikitzea. Baditu osagai batzuk: hizkuntza garatua, herri ekimenez sortutako hedabideak, erakunde ahalmendunak, teknologiaren ezagutza, etorkizunaz kezka... Orain behar ditu beste bi: norabide argia eta lankidetza.

Norabidea. Iraultza digitalak hankaz gora jarri zituen komunikazio eredu tradizionalak eta krisi ekonomikoak errematatu egin du aberia. Telebista publiko asko kolokan dago, egunkari handiek ez dakite nola eutsi negozioaren gainbeherari, publizitateak nekez egiten du paperetik internetera...

Gure hedabideek –gehienek- ez dute gerribueltan gantz handirik, mehe daude estualdian irauteko. Eta kezka argia dute etorkizunari buruz. Horregatik jarri dira aurrera begira, hausnarrean, norabide argia marraztu asmoz. Erakundeengandik ere laster batean espero dira ekarpenak. Guztia uztartzea izango da hurrengo lana, ereduaren hezurdura partekatzea, norabidea adostea.

Lankidetza. Euskal hedabideak –oro har- ez dira negozio. Eta horrek badu alde on bat: hedabideon atzean ez dago Murdoch edo antzekorik, herri ekimena baizik. Gure hedabideek funtzio sozial bat dute helburu nagusi: euskararen komunitatea sendotzea. Eta hor dute interes komuna beren artean eta herri erakundeekin.

Gauzak horrela, une ezin egokiagoa da interes komunari forma emateko, eredua konpartitzeko, lankidetza finkatzeko. Oraintxe da ordua euskal hedabideen gaia trifulka politikotik ateratzeko eta jarduera kontzertatuen lerroan sartzeko.

Goiena, 2012.04.04

Mugimendu esanguratsuak ari dira gertatzen euskal hedabideen esparruan. Alde batetik, herri ekimeneko guztiak elkartuta agertu dira beren egoerari buruzko diagnostiko komun bat aurkezteko. Urtebete luzea eman dute hori lantzen, Innobasque-ren eskutik, eta aurrerantzean ere lankidetzan jarri dute giltza, bai beren artean eta bai erakundeekin.

Bestalde, Topaguneak eta hainbat toki hedabidek –Goiena barne- TOKIKOM enpresa sortu dute, esparru komunak kudeatu, solaskidetza bakarrarekin jardun eta integrazio funtzionala bultzatzeko helburuarekin.

Bi dinamikak batera doaz eta azken helburua lukete euskararen komunitateak behar duen egitura komunikatibo beregaina eraikitzea. Ezinbestekoak ditugu gutaz eta gure kontuez euskaraz arituko diren komunikazio sare sendoak, komunitate moduan iraungo badugu.

Ez dut ahaztu nahi EITBren gaurko eredua ere bere azkenetan dagoela, eta hauteskundeen ondoren etorriko dela seguru birmoldaketa sakona. Euskal hedabideen sektoreak kontuan izan beharko du hori, eta bere etorkizuneko diseinuan tokia egin talde publikoaren bilakaeratik etor daitekeenari. Soilik lankidetzan iraungo dute, dugu.

Goiena, 2012.03.09

Jokoz kanpo nor utzi erabakitzeko jokotxoa zen. Kantuaren azken silaba nori egokitu, hura geratzen zen kanpoan.

Euskal politika ere dona-dona dabil, hauteskundeei begira. Berez urte bete falta da, baina ez harritu udazkenera aurerratzen badira. Esango nuke politikarien buruetan dena dela kalkulua, alegia, zelan jokatu arerioa jokoz kanpo uzteko.

Rajoy eta Basagoitik ez diote Amaiurri inongo saririk eman nahi hauteskunde aurretik, ez dadin nagusitu. Agian Sortu legeztatuko du epaitegiak, baina nekez ikusiko dugu Arnaldo kalean edo presoak hurbiltzen.

EAJ ere bat dator interes horretan, eta goxoago ibiliko da hurrengo hilabeteetan PPrekin beste inorekin baino. Ikusi egin behar ea elkarrekin gobernatzeko aukera ematen zaien.

Sozialistek aukera tristeak dituzte aurrean: edo legealdia agortu –haien eta ekonomiaren agonia luzatuz- edota hauteskundeak urrian deitu -2013ko aurrekontuak gobernu berriak egin ditzan- lehendakaritzaren gozoa aldi luze baterako galduz.

Amaiur/Bilduk gustura hartuko luke aurrerapena. Kudeaketaren ajeak hasi baino lehen, hogeitamaika eskutik egin eta ilusioaren botoa jasotzeko. Dona-dona katona...

Goiena, 2012.02.10

Autolaguntzako gidetan gehiegi erabiltzen da, baina egungo edozein analisik erakusten du oraindik balekoa dela. Ondo baino hobeto dakite hori espekulatzaileek, alegia, arriskurik handiena dagoen toki berean dagoela irabazi neurrigabeen aukera.

Ni gizarteaz ari naiz, gure gizarteaz. Eta uste dut irabazi sozialak lortzeko ere arriskuen aurrean uzkurtu baino hobe dugula aukerak probesteko jarrera hartzea. Areago, esango nuke neurri batean ari garela.

Eragile ekonomiko batzuk elkartasunez jokatzea aukeratu dute krisiaren ondorioen aurrean, eta berrikuntza sustatzea edota merkatu berriak irekitzea. Balio horiek gero ere mesederako izango dituzte.

Euskalgintzan hausnarketa serioak irakurri ditut, hizkuntza-sistema gero eta konplexuago batean euskarak bizirauteko behar dituen estrategien gainean. Euskarazko hedabideak ere elkar hartzeko bidean dira,  hizkuntza komunitatearen mesedetan.

Debagoienean, dinamika horiez gain sortu beste ekimen bat -Bagara- eskualdea trinkotzeko helburuarekin, errepidez mundua eskura izatearen arriskuari erantzuteko.

Badakit, oro ez da urre. Baina uste baino urre gehiago dago zapaltzen dugun lurrean.

Goiena, 2012.01.13

Handia izan zen larunbatekoa Bilbon. Alde bateko lana ondo ari da garatzen, hiru urtean ez da egon (agerian behintzat) atzera pausurik. Beste aldeari kostatzen ari zaio. Rajoy ez da ausarta, hobe amets handirik ez egitea. Baina leloa ere ez da, komeni zaionean zerbait egingo du.

Eta komeni zaio, Europak ez dago soilik Espainiako defizitari begira. Iritzi publikoa oso muturrera joanda dauka eta estu hartuko dute. Baina leloenak ere badaki ETA desagertzea ezinezkoa dela zientoka preso espetxean dauden bitartean; eta zirrikituak ireki beharko direla, berandu baino lehen. “Estatuak jakingo du eskuzabal izaten” entzun izan diegu.

Hori baino lehen, ordea, eskubideak daude. Eta Bilbon eskubideak aldarrikatu ziren. Espainian diote legea bete behar dela. Hemen ere horretan gaude: espetxe politikaren gainetik berma daitezela legeak presoei aitortzen dizkien eskubideak. Eta horretarako ez da behar presoen urratsik; nahikoa da gizalegea, behin jakinda jardunbide armatua amaitu dela betiko.

Udazkenean EAEko hauteskundeak espero daitezke, giro eskasa politikariei ganora eskatzeko. Baina aurten gauzak mugituko dira, mugituko ditugu.

Goiena, 2011.12.16

Bizarra uzten hasi nintzenean ingurukoek ez zuten ezer somatu. Gehienez ere botako zidaten: “Hainbeste denbora libre eta bizarra egiteko astirik ez?” Baina bizarra mostatxo bihurtu zenean azalpenak ematen hasi behar izan nuen, begirada arraroak ikusten bainituen. “Antzerki moduko bat... Arrasaten... Gabonetan...”

Orain argitu da misterioa. Tobera bat egingo da Amaia antzokian, abenduaren 28an. Debagoienean lehen aldiz emango da -Bagara ekimenaren baitan- Zuberoan gorde eta Lasarten suspertu den herri-antzerkiaren molde hau. Kontua da gizartearen arazoak azaleratzea eta umorez jorratzea, konpondu edo gainditu asmoz, beti ere elkarbizitza hobetze aldera.

Debagoiena komunitate gisa sendotzea da azken helburua, jarduera ekonomikoan izan duen garapena gizarte ehunean ere gerta dadin. Mendetako historiak sortutako gizarte ehuna izan da garapen ekonomikoaren oinarri, baina hamarkada gutxi batzuk nahikoa izaten ari dira gure ekosistema ahultzeko eta ongizatea bera kolokan jartzeko.

Antzerki umoretsuak ez ditu aje guztiak konponduko, baina lagundu diezaguke gure arteko liskarrak gainditzen, elkarrekin aurrera egin dezagun.

Goiena, 2011.11.18

Joan den asteburuan inauguratu zen Xabi Oteroren erakusketa Arrasateko Kulturaten. Xabik berak aukeratutako argazkiak eta diseinu grafikoak daude ikusgai.

Otero argazkilari hasi zen, duela 40 urte. Argia zuen tresna, euskal kultura gai nagusi, eta gizakia helburu. Bere artxiboak baditu 70.000 argazki, milaka batzuk artelanak eta gehienak dokumentalak. Argazkiarekin batera diseinua landu zuen, eta bereak dira 80. hamarkadan famatu ziren hainbat logo eta hormairudi.

Argazkiek eraman zuten liburugintzara eta baditu 200 inguru argitaratuak. Gehienak euskal kulturaren bueltakoak, esparru bakoitzeko adituen testuekin. Hain zuzen aditu horiekin eraiki duen sareak eman dio Xabiri herrigintzarako sekulako tresna. Puntan ibili da Praileaitzeko altxorra gordetzeko borrokan eta berak bultzatu du berriki EHUn egin den jardunaldi bat euskaldunon jatorriaz. Izan ere, azken gai honetan dabil murgilduta Xabi nazioarteko ikerlari ospetsuekin, ea gure iraganaz dagoen hipotesi interesgarri eta mesedegarri bat berresterik dagoen.

Erakusketan ez dago hori guztia, baina bai Xabiren bihotza. Abenduaren erdira arte duzu ikusteko aukera.

ARGIA, 2011.11.06

(Aldizkarian kabitzen zen testua letra zuzenean dago. Puntu batzuk gehiago azaltze aldera, blogean oharrak erantsi ditut letra etzanean)

Krisia luzatzen ari da eta defizit publikoa murrizteko administrazioa mehetu beharra aipatzen da. Aldundiak kentzea proposatu zuen Rubalcabak eta horrek gurean berpiztu egin du lurralde historikoen auzia. Bestalde, ETAren adierazpenak ateak ireki ditu gehiengo berriak osatzeko. Osagaiak baditugu koktela prestatzen hasteko.

Aldundi soberanoak

Espainiako legedi gorenean –Konstituzioan- euskal aldundiak dira eskubide historikoen jabe eta hortik datorkie, esaterako, zergak biltzeko eskumen berezkoa. Eusko Jaurlaritzak estatus juridiko ahulagoa du, Murtziaren parekoa. Horregatik, erabakitzeko eskubideari oinarri juridikoa bilatu nahi izan zaionetan, eskubide historikoetara jo izan da. Bestalde, ez da ahaztu behar inoiz hegoaldeko lau lurraldeak bateratzekotan, formularik egingarriena izan daitekeela lau aldundien konfederazio bat.

Ez da gorrin foruzalea, kontu praktikoa baizik. Espainiak egin dezala nahi duena, baina guk ez genituzke aldundi soberanoak ukitu behar euskal eskubide historikoen jabetza beste erakunderen bati aitortzen ez zaion bitartean.

Esparru funtzionalak

Zerbitzu publikoen antolaketa asko garatu da azken hamarkadetan, baina antolaketa esparruak oraindik zaharrak dira. Udala berez ez da unitate funtzionala, gehienak txikiegiak direlako, eta batzuk handiegiak. Eta foru hauteskundeetan oraindik partidu judizialak erabiltzen ditugu, nahiz inork gutxik dakien zein diren ere.

Horiek baino egokiagoa da esparru funtzionala, 50.000-100.000 biztanle tarteko zonalde geografikoa, ezaugarri komunak dituena. Gipuzkoan eta Bizkaian erraz uztartu daiteke eskualde eta mankomunitateekin, eta Araban zein Nafarroan ere ez litzateke zaila.

Gipuzkoa ezagutzen dut ondoen, hemen 9 esparru funtzional edo eskualde bereizten dira ondo: Debagoiena, Debabarrena, Urola-kosta, Goierri, Tolosaldea, Beterri-Donostialdea, Donostia, Oarsoaldea, Bidasoaldea. Kalkulatzen dut Bizkaian izan daitezkeela dozena inguru, Araban lau eta Nafarroan zortzi bat. Guztira 33/34 esparru eta 200 inguru hautetsi. Guzti-guztira.

Hautetsi gutxiago

Administrazioa mehetzeko kontua ez da maila bat edo beste kentzea, daudenak arrazionalizatzea baino. Horretarako ezinbestekoa deritzot hautetsi gutxiago izateari. Nola? Bada kargu ezberdinen arteko inkonpatibilitateak ezabatuta. Batzar Nagusietako kide bat aldi berean Legebiltzarreko kide izanda, gastua erdira dator. Eta ez luke doble lan egin behar. Hautetsien lana ez da kudeaketan aritzea, horretarako daude administrazioko teknikariak. Hautetsiek norabidea jarri behar dute eta jarduera kontrolatu.

Administrazioko teknikariek ardura gehiago hartu behar dituzte kudeaketan, hautetsiari politikak ezartzea dagokio baina ez kudeatzea. Gaur egun energia asko xahutzen da hautetsien eta teknikarien arteko lehian, esparru berean aritzen direlako.

Bide batez, hautetsi bera maila ezberdinetan egonda, bateko eta besteko ikuspegiak integratu egingo lituzke, erakunde arteko gatazkak leunduz.

Zirriborro bat

Demagun hegoalde osoan hautes-prozesu bakar bat egiten dugula lau urtetik behin. Hautes-esparrua litzateke esparru funtzionalen araberako eskualde edo distrito urbanoa. Hor aukeratuko genituzke 6-8 hautetsi eta horiek osatuko lukete mankomunitatearen gobernu kontseilua. Udaletan teknikariak bakarrik leudeke, mankomunitateak ezarritako politikak gauzatzen.

Udalerriak eskualdearen auzune bihurtuko lirateke, eta hor partehartze zuzeneko formulak bultzatu behar dira. Baina soberan daude milaka zinegotzi elkar oztopatzen eta udalak 'gobernatzen', gobernu edo parlamentuak bailiran. Udalerri/auzuneak kudeatu egin behar dira, eta ondo, baina ez 'gobernatu'.

Hautetsi horiek beraiek osatuko lukete, beste eskualdeetakoekin batera, lurraldeko Batzar Nagusia, eta hortik irtengo litzateke Aldundia. Honen funtzio nagusiak lirateke zerga bilketa, mankomunitateen koordinazioa eta Jaurlaritzarekin adostutako eskumen banaketan dagozkionak kudeatzea.

Hainbat politika bateratu egin behar dira, eta Aldundiak ezin dira izan Jaurlaritza txikiak. Horregatik behar da eskumen banaketa zehatza, oro har egitura bateratuaren mesedetan.

Azkenik lurralde bakoitzeko Batzar Nagusiak izendatuko lituzke bere kideen artetik Legebiltzarrean legozkiokeen ordezkariak. Eta ez guztiek kopuru berdina, hori apurtzeko ordua ere etorri da. Lurralde bakoitzak pisu bat dauka populazioan eta barne produktuan, beraz, horien edo antzeko parametroen arabera ordezkari portzentai bat behar luke izan goi ganberan.

Kutxabank-en sorrera izan da azken adibidea EAEn. Hiru kutxen indar-erlazioa honela geratu da: Bizkaia 57, Gipuzkoa 32, Araba 11. Hiru lurraldeena, orotara, ez da urruti ibiliko. Nafarroa txertatuta, ariketa egin dut soilik populazioarekin eta hau irten da: Bizkaia 41, Gipuzkoa 25, Nafarroa 23, Araba 11.

Hasiko gara serio hitz egiten?

Astelehenean idazten dut Goiena papererako zutabea, eta oraingoan Aieteko ekitaldiari eskaini nion. Arriskutsua zen, astean bertan urratsak egon zitezkeelako, eta juxtu atzo iluntzean etorri zen ETAren adierazpena.

Esan ohi da ez dagoela gauza zaharragorik bezperako egunkaria baino. Internet asmatu zenetik, seguruenik ez da egongo gauza zaharragorik paperean oinarritzen den blog bat baino. Birpentsatu egin beharko dut honen funtzioa.

(Esan gabe doa niretzat ere atzoko adierazpena poz-iturria dela, aro berri baten hasiera, eta abar.)