Piperrautsa

Fatima, Arrasaten. Txuri, Itziarren. Eta neroni, Ormaiztegin. Beltxi zen gurean Esteñibarren jaiotako bakarra. Eta bera akabatu zen atzo, gaixoak jota.

Hemen kontatu nituen Beltxirenak, duela hiru bat urte. Ordurako nabari zitzaion zakarretik mimosorako bilakaera areagotu egin zen gerora, eta une gozo asko igaro ditugu elkarrekin. Gaixoak ez dio asko iraun eta inoiz baino marmar errazagoa zeukan azken asteotan.

Zenbat ganadu, zenbat jaki eta jenero, zenbat jende! Sansebastian egunean lan egin nuen, jai neukan arren, gaur Abadiñora joateko asmoz. Eta eguraldi aparta egin du, eguzkitsua eta eguerdi aldean epela. Bai giro zoragarria!

Beste behin ere harritu egin nau Durangaldean lehen sektoreak oraindik duen indarra. Baziren eskualdez kanpotik etorritakoak, debagoiendarren bat ere ikusi dut, baina ganaduzale eta ekoizle gehienak ingurukoak ziren. Zorionez. Izan ere, etorkizuneko joera da bertako produktuak kontsumitzea, ekoizle ezagunenak eta sasoian sasoikoak. Eta ez bakarrik osasuntsuagoa delako. Jeneroa urrinetik ekartzeko kalte itzela egiten diogu planetari, hori dirutan ordainduko bagenu ez genukeen zalantzarik izango.

Onartzen dut ordaindu beharra, doaneko alternatiba duinik badagoenean. Zilegi deritzot ordaindu beharra oztopo moduan erabiltzeari garraio kolektiboaren mesedetan. Eta beharrezkoa zait merkantzien garraioa zamatzea, ibilbide luzekoa denean, hurbileko kontsumoa bultzatu eta karboniko isuriak gutxitzeko.

Hori esanda,  eskatzeko ordua dator. Antola dadila ordainketa sistema koherente bat, Santanderra goazenean ez gaitezen tonto sentitu. Gara dadila garraio publiko hurbilekoa eta azkarra. Ez dezala administrazioak nahastu gai hau gastu sozialen hazkundearekin edo zerga bilketaren murrizketarekin, ez daude lotuta. Eta aurreikus dezatela tarifa berezia bertako erabiltzaileontzat, gehiago ordain dezan paseko trafikoak.

Datorren urteko udaberrian tokatzen dira berriro hauteskundeak, Udal eta Batzar Nagusietarako. Aurtengoa hasi berria dugunez, ia urte t’erdi daukagu tartean eta hori asko da, urrun dirudi, han behar luke. Baina tamalez kanpaina hemen dugu.

Normala da ezker abertzale legez kanporatua jo ta ke lanean aritzea, asko dauka galtzeko aurkezterik ez badu, eta berandu ere badabil. Baina ez da normala administrazioen martxan dagoeneko igartzea motelaldi eta keinu esanguratsuak. Lopezek aldundiak eta udalak nahi ditu, EAJk gehiengoa, EAk poloa…  Bale, nahi baduzue eman asteburuak horretan ea herritarrak konkistatzen dituzuen, baina aste egunetan segi lanean denon moduan. Zuen alderdiak zuentzat dira garrantzitsu, guretzat ez hainbeste.

Autoz joan behar dut lanera, beste aukerarik ezean. Eta errepide nagusitik bi kilometro gora dago ni bizi naizen baserria. Gauzak horrela, autoa erosterakoan ezinbestean eskatzen diot lau gurpiletan trakzioa izatea, elurra edo izotza denerako. Eta gainera negu sarreran elurretarako gurpil bereziak jartzen dizkiot. Urteotan aukera asko izan dut frogatzeko neurri horiei esker besteek ezin duten tokian ni ondo nabilela.

Geroztik jakin dut Alemanian derrigorrezkoa dela neguan gurpil bereziak jartzea eta auto askok dutela trakzio osoa. Eta harritzen nau nola hemen ia inork ez duen beste horrenbeste egiten. Nonbait samurrago da nork berea egin ez, eta natura-ama edo administrazio-aita gutaz arduratu ez direlako ume mainontziarena egitea.

Argia, 2010.01.10

Itzaltzen ari dira Vienatik mundura zabaldutako Radetzky martxaren azken notak. Eta beste kontzertu bat hasten da orain, urte berriak izango duen soinu-bandarena, hain zuzen. Zein da tonua? Eta zein partitura? Izango al dugu txalo jotzeko motiborik, Vienan bildutako dotoreen antzera?

Krisia. Hemendik abiatu behar da nahitaez edozein konposizio, ze urtea beltz dator. Adierazle ekonomikoak hobetuz joango dira iazkoen aldean, baina gizarteak gainbehera jarraituko du: aurrekontu publikoak, gizarte laguntzak, langabezia... Horiek ez dute hobera egingo 2010ean. Sinfoniaren tonu orokorra iluna izango da.

Nora eza? Urte zaharrak utzi dizkigunen artean, ez da makalena izan EAEko Jaurlaritza aldaketa. Eta ondorio zuzenetik harago (mapa, sinbolo eta abarrak) zenbatengan sumatzen da halako ikara, umezurtz gelditu bailiran. Batzuek agintearen probetxua galdu dute, baina askorentzat zerbait garrantzitsuagoa eskualdatu da: itsasontziaren lema. Eta ez dago argi zein den Titanic hau ondoratzeari dagokion partitura.

Aurkikuntza. Bada ohartu berri denik mende asko daraman prozesu batez, alegia Espainiaren jardun sistematikoa bere aginte-esparruko nortasunak asimilatzeko. Gaztelania euskararen edo katalanaren gainetik jartzearena, edota espainiar herriaren subiranotasuna bakartzat jotzearena ez dira Zapateroren asmakizunak. Galdetu bestela zure aitonen aitonei. Egia da Aznarrek hauspo berria eman ziola espainiar partiturari eta Zapaterok nota guztiekin bereganatu duela, baina melodia hori zaharra da, oso zaharra.

Kontradantza. Txalapartaren soinu gogorrekin hasten da eta ezpata-dantzatik ere badu beti kontrara jotzen den euskal doinuak. Asimilazioari aurre egiteko balio izan du neurri batean, baina sinfonia unibertsala indartsua da eta Espainiako bandak ozen jotzen du pasodoble erritmoan; gero eta zailago izango da hainbeste zarata artean nota diskordanteak entzunaraztea. Are gehiago euskal doinua desafinatuz jotzen bada, disonantzia askorekin.

Kantata. Euskaraz, beste hizkuntzetan ez bezala, musika jo egiten da. Agian, Juan Mari Beltranek iradoki berri duenez, txalaparta delako lehen musika tresna? Edonola ere, nago joka nekez egingo duela bide gure musikak, bereziki Estrasburgoko aretoetan. Alde horretatik euskaldunok kontzertu globalean parte hartzeko aukera hobea dugu kantua: melodia oinarrizkoa, armonia txukunak, crescendo ongi neurtua, eta finale indartsua.

Libretoa. Kantuan onak bagara, erriman hobeak. Badira gurean errimak bat-batean sortzeko gai diren poetak, batzuk goi mailakoak. Eta asko estimatzen dugu haien lana eta saldoka joaten gatzaizkie entzutera eta txalotzera. Haiek idatz dezakete libreto bikaina, non azpimarra baidaitezkeen “bakea ez baita gerrarik eza, gerrarik nahi eza baizik”, edota “herri hau sortzen segi dezagun euskaratik eta euskaraz” bezalako lelo unibertsalak.

Abesbatza. Milioika tresnez osatua dago orkestra globala. Horien artean kantua entzungo bada, abesbatzak behar du handia eta ondo afinatua. Baina pentsatzen jarrita, bigarrenak berez dakar lehena: jarri doinu bat ezaguna eta samurra, libreto bat konpartitzen ditugun ideiekin, banatu tonuak eztarrien arabera eta adostu gidari bat. Gauza segurua da jende andana inguratuko garela eta kantu indartsuan bilduko. Gertatu izan da orain baino lehen, ez gara beti hain alproja ibili.

Gabonetako ipuina? Sasoiari dagokio.

Goienkaria, 2010.01.08

Asteak pasa ahala, zarata interesatuen artean melodia atsegin bat ari da indar hartzen, zera dioena: Arnaldok-eta bultzatutako ekimena inoizko serioena izan daitekeela. Hasieran askok izan genuen mesfidantza uxatuz doa, urratsak ikusita.

Hogeita hamar urte inguruan ezagutu ditugu hamaika ahalegin –eta beste horrenbeste porrot- estrategia soilik politikoen alde, baina Arnaldo izan da porrotarekin desagertu ez den lehen liderra. Oraingoan eztabaida zabala abiatu du eta bere tesiak argi ari omen dira nagusitzen. Hori bai, gehiengo handia beharko dute disidentzia neutralizatu eta zatiketa arriskutsuak saihesteko. Hain juxtu prozesu honen arrakasta bermatzea aski arrazoi litzateke Arnaldo, Rafa eta enparauak kartzelatik libratzeko.

Goienkaria, 2009.12.23

Bero dabil giroa errege espainiarraren biharko mezua ETBk emango duelako. Erreakzio gehienak antzerkia iruditu zaizkit, eta sano bakarra gau horretan –bereziki gau horretan- telebistari bizkarra emango diotenena. Baina bada jorratu nahi dudan argudio bat: mezu hori ETBn ematea ‘normaltasun’ adierazpen bat da.

Ez, Surio jauna. Ematea bezain normala litzateke ez ematea, herri benetan normala bagina. Kontua beste bat da. Hemen batzuk nahi dute Espainiatik ahalik eta gehien bereizi, eta besteek Espainiarekin ahalik eta gehien berdindu. Orain bigarrenak daude agintean eta horregatik emango da mezua. Lehen besteak zeuden eta ez zuten ematen. Lehia logikoa arau zintzoekin egingo balitz, baina…

Eta zuek, ondo pasa jaixak!

BECen nintzen domekan. Eta sentitu nituen haize beroaren itolarriak, tarteka benetan larriak. Edo zortzi orduz jarrita egotearen ajeak. Pena ere hartu nuen ikustean bertsogintza oraindik batzuena dela gehiago denona baino. Nahiz esan behar dudan koadroa apurka koloreak hartuz doala, zorionez.

Baina nabarmenena egin zitzaidan milaka pertsona haien euskararekiko atxikimendu eta maitasun jostalaria, nola gozatzen zuten bertsolarien malabar eta piruetekin. Bide ona da hori. Espainian, oro har, gaizki egiten da espainolez eta hori kopiatu dugu Hegoaldean. Frantzian ondo hitz egiten dute frantsesek eta nabari zaie gure euskal senideei. Ederra litzateke bertso botikak bihurtuko balu Euskal Herria ‘ondo mintzatzen direnen herria’.

Goienkaria, 2009.12.11

Itxaropena piztu du hiriburu daniarreko gailurrak klima aldaketaren inguruan. Izango da aurrez AEB eta Txina inoiz baino konprometituago agertu direlako, edo Europak egitasmo zehatza daramalako, edo klimaren datuak gero eta kezkagarriagoak direlako, baina hau idazten ari naizela ‘hope’ da hitza, eta hortik Kopenhagen izenaren moldaketa jostaria.