Hamaika ikus-entzuteko jaioak

Entzun dut Mohamed Merah ekintzaile yihadista jatorri argeliarrekoa zela.
Egun batzuk lehenago hilda gertatu ziren soldadu frantziarretatik bi famili arabiarrekoak ziren eta bat guaianarra zela irakurri dut.
Tolosako eskola judutarrean hil zituztenak hiru haur eta irakaslea Israelen lurperatu zituzten, telebistan ikusi dudanez.
Nicolas Sarkozyren arbasoak hungariarrak eta judutarrak ziren, wikipediak dioenez.

Jatorria. Joan-etorria. Lurra hartu. Lurra eman.

Umeen jolasetan nahiko modu naturalean agertzen da heriotza. Bizirik egotetik betirako joaten denaren azken uneak, helduek baino errazago irudikatzen dituzte adin txikikoek. Lurrera jausitako eskulturak bailiran besoak zabalik, arnasa hartu barik eta begiak itxita ageri zaizkigu antzeztutako hildako horiek.

Zinean eta telebistan ere, askotan erakusten dizkigute hiltzen ari direnen irudiak. Ikus-entzunezko medioetan gainera, gehienetan errekurtso narratiboa izaten da heriotza eta benetakoarekin antzekotasuna bigarren mailako kontua izan daiteke.

Azken denboraldian, hileta dezentera joan behar izatea suertatu zait eta arretaz entzun ditut adinduek ondo hiltzeari buruz esaten dituztenak. “Sinatuko nuke nik halako bat”, “txoritxo bat bezala hil da” ala “lasai joan da” bezalako esaldiak aurkitu daitezke beraien diskurtsoetan. Jakin badakitelako bestelakoak ere egon badaudela, gura baino gehiagotan. Izan ere, heriotzarako bidea tortura hutsa izan daitekeela erakusten duten kasuak ez dira gutxi izaten, agonia jasanezina bilakatuta. Horietariko kasu bat aipatu zidan duela gutxi aita hil berri zaion lagun batek. Eta bizi izandako esperientziarekin penatuta baino amorratuta eta haserre jarraitzen du.

Itzulerarik ez zeukan gaixotasunak jota aita minetan luzeegi egon baitzen, egunak gaizki eta gauak amaierarik gabeak, aieneka. Minbiziak aurpegirik latzena erakutsia zion gizon hari. Ordurako askotan hitz eginda ziren aita-alaba eta momentua heldutakoan gidoia pentsatuta zeukaten. Beraiek erabaki nahi zuten helmuga non jarri.

Gauzak baina aldrebestu egin ziren. Bidearen azken pausoak ematerakoan erraztasunak baino trabak aurkitu zituzten. Osasun zerbitzu publikoan pertsona eta profesional egokirik ez zuten eskura izan pasabide malkartsu hori eramangarria izan zedin. Azken atea lasai zeharkatzeko modurik ez eta gaixoak eta familiakoek inpotentziaz bizi izan zituzten egun haiek.

Sufrikarioa alferrikakoa izan zen. Agonia hark ez zuen inongo zentzurik ezta justifikaziorik ere. Azkena izango zuen gauean, muxu bat ematera hurbildu zenean “noiz amaituko da pelikula txar hau” bota zion gaixoak, beste inork ez entzuteko moduan, bakarrik zeuden arren. Alabak aitortu zidan telebista aparailua begiratu zuela keinu inkontzientean. Pantaila baina itzalita zegoen.

Egunak aurrera joan ahala gero eta garbiago dauka eskubide kontua dela duintasunez hiltzearena. Pelikuletatik albistegietara eraman beharreko kontuaz ari garela.

(Argiaren 2.315 zenbakian argitaratua, 2012ko martxoaren 18a )

Egun gutxiko gora beheran, irrakurri ditut Goienan Euskal Telebistari buruzko Erramun Turutarenaren artikulua, Sustatun eta Berrian Jesus Egigurenen hitzei buruzko aipamenak eta, azkenean, Hitzetik Hortzera ETB1en eta Nahieran aipatutako elkarrizketa ikusteko aukera izan dut.

Ez da gaur-gaurko kontua, baina itxura guztien arabera indar berrituta datorkigu EITBren hizkuntza politikaren gaineko eztabaida.

Egunkariko izenburu gisa ona da Berriak dakarren “Gaztelaniazko kateak itxi beharko lituzke EITBk” eta, bide batez, aitortu beharra diogu Egigureni titularrak eskaintzeko daukan abilezia. Baina, eztabaidak ur zabalagoetara eta sakonagoetara eramaten gaitu berehalaxe.

Kontua ez da-eta kanalak ixtea baizik eta beraien artean indarrak batzea eta norabide beretsuan jartzea, bereziki informazio/komunikazio tresna gisa baliagarriak izan daitezen eta euskara eta euskal kulturaren suspertze lana bete dezaten.

Hizkuntzaren erabilerari dagokionez, agortuta dago eredu dikotomikoa: ETB1 euskaraz eta ETB2 gazteleraz eta, bi nagusi hauen periferia tematikoan, ETB3 eta ETB K ala Canal Vasco. Izan ere, EiTBk ez du eredu integratzaile bat eskaintzen non euskara edota, trantzisio garai batean, elebidunak izan daitezkeen kanalen, irrati emandegien zein online zerbitzuen edukiak euskararen presentzia, legitimitate soziala eta erabilera bultzatzen duen.

Krisi ekonomikoak, ikus-entzuleen urruntasunak eta  EiTBren aginte postuetan duela ia hiru urte eman ziren aldaketek areagotu egin dute irrati-telebista publikoaren inguruko eztabaida zabal, pausatu eta serioa egin beharra.

Esango nuke nik zerbitzu publikoa, profesionaltasuna, euskara eta edukien gertutasuna eta erreferentzialtasun informatiboa izan beharko liratekeela etorkizuneko ereduaren oinarriak. Eta ez, hauetariko bakoitzak beretik tira eginez, modu integratuan guztiak norabide berean jarriz.

Kontraesankorra badirudi ere, digitalizazioak kanal kopuruaren biderketa ekarri du eta, aldi berean, eskaintzaren homogeneizazioa. Euskarak irrati-telebista eta online zerbitzuen panorama zabal honetan sekulako marka indarra du eta hori aprobetxatu beharra dute hemengo komunikabide publikoek. Baina gainera, hezkuntza sistemaren ibilbide luze eta arrakastatsuarekin  bat eginez, euskararen ezagutza eta erabilera sustatu behar dute. Modu entretenigarri, berritzaile, parte hartzaile eta ausartean.

Kanalak itxi ez, euskarari zabaldu baizik.

Madrilgo gorteetarako hauteskundeen emaitzak jaso eta beraien gaineko iruzkinak entzuteko mila bide zabaldu dira aurtengoan. Ez da erraza izan/izango jakitea zein aukeratu (Berrian aipatzen dira ia  denak).
Gainera, aspaldiko partez, zortziak jo eta berehala datuak heltzen hasiko dira, ia-ia komunikabide tradizionaletara bezain azkar.
Esaterako, Sustatukoak  aurton ere, herriz  herri batutako botoen kontaketa egiteko aplikazioa jarri dute martxan.
Gainera, Codesyntax-ek twitterreako txio programaren bigarren bertsioa erabiliko du (aurrekoan uste dut txirrindularitzan  aplikatu zutela).

Ez  dira hor baina, hedabide berriek oraingoan eskaintzen dizkiguten aukerak amaitzen. Bereziki interesgarriak iruditzen zaizkit Berria TBk eta Argiak egiten dutena. 

Bestetik, oso kontuan hartzekoak izango dira Info7k, Euskalerria Irratiak edota Hamaika TBren hauteskundeen gaineko programa berriak.

Esku-artean ditugun aukeren artean, nola ez, EiTBrenak daude. Eta bereziki aztertzaile-politiko batzuen "irakurketak" interesatzen zaizkit.

Hori bai, nahikoa lan daukagu sarean eta uhinetan miatuz, garrantzitsuena ez galtzeko asmoa badugu!!

Oparotasun hau ikaragarri esanguratsua iruditzen zait. Ibili bagabiltzala erakusten du, garbiro. Baina, akaso, hasi beharko ginateke sinergiak bilatzen eta elkar-lanak areagotzen.



(Bide batez, aurreko artikulutxo batean nire buruari galdetzen nion Mikel Aramendi non ote zegoen. Hauteskunde gau honetan  Euskalerria Irratian ibiliko da. Bejondaiola! )

Lehengo batean idatzi nuen transmediari buruzko artikulutxo bat gero Sustatun agertu zena
Orain, joko gisa, bertan idatzi nituen gauzak ideia-laino modura nola gelditzen den  konprobatu gura nuen (wordle programa erabiliz) eta zuei erakutsi.
Sakatu beheko marrazkitxoa eta  irakurri ahal izateko moduko tamainan agertzen da:

Hauteskunde kanpañak irauten duen bitartean, EITBk zenbat denbora "eskainiko" dion alderdi/koalizio bakoitzari zehazten duen dokumentua idatzi zuen Alberto Surio zuzendari orokorrak. Administrazio kontseiluaren bedeinkazioa jaso eta gero, hori izango da entearen irrati eta telebista desberdinek aplikatuko dutena.

Testuak eduki mota bi bereizten ditu; "propagandarako doako tarteak" eta "hauteskundeei buruzko informazioa".
Lehenean, eta aurreko hauteskundeetan lortutako botuen arabera, horrela banatzen dira jokoan dauden minutuak: PSEk eta EAJk 45na minutu, PPk 30 eta Amaiurrek, EB/IUk eta UPDk 10na.

Azaroaren 20ko hauteskunde orokor deituriko horien gaineko informazioa ematerakoan, berriro ere alderdien arteko alde ikaragarria dago. Esaterako, eguneroko albistegi batean PSEk eta EAJk 75 segunduko tartea eskuratuko dute, eta PPk 50". Gainontzekoek 25" baino ez. Azken multzo honetan sartzen dira EB/IU, UPD eta Amaiur.
Beraz, "lehen" kategoriako (koefizientea) horiek baino hiru aldiz denbora gutxiago dedikatuko zaie, eguna joan eta eguna etorri, azken aipatu ditugun hiru alderdiei.
Gauza bera gertatzen da hautagaiekin eginiko elkarrizketekin. Sei saio izango dira PSE ala PSEko ordezkariekin eta bi baino ez, "bigarren" mailako hiru horientzat.
Eztabidagarria? Oso.
Izan ere, zalantzan jartzeko modukoa da telebistako albistegietan alderdi politikoei "informazioaren" izenean oparitzen zaizkien tarteak nola justifikatzen diren. Ez EITBn bakarrik, guztietan baino.
Eta baita ere, muxu truk emaniko minutu horiek autobonbo akritikoa, planifikatua eta aspergarria egiteko izaten direlako, gehienetan.

Baina guztiaren gainetik deigarria iruditu zaidana da, aipatutako testuak ("Hauteskundeei buruzko informazio tarteak EITB-n") zein modu arraroan arautzen duen eztabaida saioen gaia.
Arauketa irakurrita zalantza bat sortzen da berehalaxe: PSE, EAJ eta PPrekin batera ikusiko al ditugu EB, UPD edo Amaiur bezalakoak. Ala hiru saioetatik batean bakarrik agertuko dira azken hiru hauek.

Gauzak daudenetan eta behin eta berriro irakurrita ere araudia (behean kopiatu du artikulu zehatz hori) ez dakit Iñaki Antiguedad, Maite Aristegi ala Sabino Cuadra ikusiko ditugun Odon, Erkoreka ala Barredarekin iritzi trukaketan.
Eta, sinistu iezadazue, nik gustura ikusiko nituzke.

Gainera, argazkia goitik ikusita, justifikagarria litzateke, zebitzu publikoaren izenean,  gauzak dauden moduan, Amaiur izan daitekeenean indar nagusienetakoa, eztabaida saioetatik kanpo egotea? Ezezkoan nago, dagoeneko badituela sute nahiko EITBk bere esku dagoen honetan, fin ez ibiltzeko.

Esandakoa, hemen dago hauteskundeei buruzko arautegi horrek eztabaiden gain esaten duena (inork ulertuko duen esperantzan!: 

2.2.3 Hauteskundeei buruzko eztabaidak

Ikusleei alderdi politiko desberdinen programa eta proposamenen zuzeneko kontrastea eskaintzeko, hauteskundeei buruzko bi eztabaida egingo dira ETB-1ean eta beste bi  ETB-2an. Eztabaidak antolatzerakoan, Hauteskunde Batzorde Zentralaren martxoaren 24ko 4/2011 jarraibidearen arabera, berdintasunaren printzipioa bermatzeko, aniztasun politiko eta soziala errespetatzeko, eta informazioaren proportzionaltasun eta neutraltasun printzipioak betetzeko, kontuan hartuko dira, bereziki, 2008ko hauteskunde orokorretan ordezkaritza lortu zuten alderdiak eta aipatutako hauteskundeetan parte hartu zuten alderdiek osatutako koalizioak edo alderdiak.

Telebilbao eta Radio Nervión "tokiko" irrati-telebistek beraien albistegietan notiziak "emititzeko" aukera eskaintzen dute, diru truke.
Adar-jotze baten aurrean ez geundela saiesteko, telefonotik bertara deitu eta sinpletasun osoz  konfirmatu ahal izan dut benetakoak direla tarifak.
Beheko taula honetan, telebistako prezioak ageri dira. To eskaintza!



Salneurrien eta zerbitzuen berri ematen duen orrialdeak dioenez, "Telebilbao le ofrece la posibilidad de emitir una pieza de hasta 3 minutos de duración sobre su acto NdP o RdP dentro de los informativos de nuestra cadena sin coste de emisión...". Erosleak ekoizpen kostua baino ez omen du ordaintzen.

Esaterako, notizia ala erreportaje formatoan, bezeroak eskatu eta ordaintzen duenaren arabera, 3 minutuko bi albiste (470€+BEZa ala 840€+BEZa; emisio eremuaren arabera) eta irratirako  minutu bateko albistea, 200 €+BEZa.
"Prezio ezin hobeak!!", merkadilloko saltzaileak oihukatuko lukeen bezala.

Albistegien, irrati-telebisten eta, orokorrean, hedabideen atzetik interes komertzial, politiko eta ekonomikoak zeudela bagenekien.  Eguneroko kontua da hori, baina egia da, oraindik  ere, harritu egiten zaituela dirutan kuantifikatzeko ahalmena dutenak.



Horrelako "produktuak" eskaintzen dituen "komertzialak", kazetaritzaren kode deontologikoa eta lotsa bazterrean utzi behar ditu eta hedabideen zirkuan harro-harro sartu. Agian, bere baitan pentsatuko du, "besteek ere salgai jartzen dutenagatik zergatik ez dut bada nik diru apur bat eskatuko"?

Istorioak kontatzerakoan euskarri desberdinak erabiltzea eta digitalizazioak ekarri dituen bapatekotasuna eta interakzioa daude transmedia izaeraren oinarrian.

Boladan dagoen hitza da. Han eta hemen artikuluak, webguneak, jardunaldiak eta ikerketak ugaritzen ari dira transmediaren aitzakian.

 Metraje luzekoa, telesaila, bideojokoa, kromo bilduma, liburuak eta kamisetak izan daitezke istorio bat garatzeko orduan aukeran dauden euskarrietako batzuk eta horiek eta gehiago erabili izan dira “Star wars”, “Lost”, “Sophia’s diary” ala “Harry Potter” bezalako produkzioetan (ikus Henry Jenkins-en aurkezpena).

Hedabide ala plataforma bakoitzak dituen berezitasunak kudeatuz, kontakizunak itxuraketa propioa hartzen du eta beti ere, medio bakoitzak dituen berezitasunak aprobetxatzen dira. Kontakizun beraren orbitan mugitzen  diren medioak dira telebista, zinea, webgunea, sare sozialak. Eta gero eta gehiagotan, gidoilariek istorioak artikulatzen dituztenean arkitektuen jarrera hartzen dute, jakinik, kontakizunak osagarri, egitura eta elementu desberdinak izango dituela. Non hasi eta noraino garatu istorioa medio bakoitzaren gidoilariaren kontua izango da.

 Donostiako zinemaldiaren magalean, eta hirugarren urtez antolatu duten III.  Foro Digitalean ere  transmediatasunak eztabaidaren muinean egon da. Bi egunez, transmedia produktuen narratiba, gidoiaren eraketa, teknologia berrien eragina eta interaktibitatea egon dira aztergai.

 

Javier Naharrok, “El Barco” eta “Aguila Roja” ekoizten aritu den Play Television profesionalak zioen bezala, ezinezkoa da gaur egun telebistarako programa bat eratu nahi izatea, bere webpisodioak ala twittersodioak kontuan hartu barik. Oraindik ere nagusi den telebista pantailaren ondoan, sare sozialen erabilera, ikus-entzuleen parte hartzea eta aportazioak ere bideratzen jakin behar da eta produktua beraren  garapenean elementu oso garrantzitsuak suertatzen ari dira.

 

Arte telebista kanal franko-germaniarraren webgunerako produkzioak zuzentzen dituen Alexander Kneting-ek ere gauzak antzera ikusten ditu. 

Gero eta gehiago dira ohiko telebista kanalaz gain sarerako bakarrik bideratzen diren kontakizun. Baita fikziotik haratago. “Gaza Sderot”, “Prison Valley” ala “Bar code” dira horietariko batzuk.

 

Modu berean,  EITBk gero eta produktu transmedia gehiago ditu eta horren artean daude “El conquistador…”, “Nick  dut nik” ala albistegiak beraiek. Horietariko bakoitzean kontatzen diren istoriak telebista tradizionalaz gain beste plataforma batzuk erabiltzen dituzte edukia zabaldu eta jendearekiko harremana estutzeko.

Branded contect izena erabiltzen hasi aurretik ere, ugari izan dira jatorri eta helburu komertziala zeukaten hedabideetako edukiak.
Gaur El Paisek dakar artikulu interesgarria gai honi buruz.
Nik beste bi adibide aipatuko ditu. Lehena James Bond-en pelikulak eta bestea gertukoakoa: Radio Euskadik eta Clinica Quirón-ek daukaten bikote harremana.
Fijatu zaitez, irrati publiko horretan, medikuntza eta osasunaz espezialista bat elkarrizketatzen  duten askotan, Quirón klinikakoa izaten da.

Hauteskundeak deitu eta berehala, alderdi eta koalizio desberdinak lanean hasten dira berain hautagaien zerrendak osatzeko, zabalduko dituzten mezuak diseinatzeko eta kanpainarako erabiliko dituzten tresnak erabakitzeko.

Oraingo hauek, udal hauteskundeak izanik (batera datozen arren biltzar nagusietakoak eta Nafarroako legebiltzarrekoak), badituzte aipatu beharreko berezitasun batzuk.

Seguruenik, nagusiena desafekzio politikoa. Bereiziki alderdi handien kasuan. Horietan, gainera, neketsua izan da oso tokian tokiko izen-abizenak lortzea, jakin badakitelako laster hauteskunde orokorrak datozela eta Madrilen gobernu aldaketa iragartzen dutela. PNVk manejatzen dituen prebisioetan bestalde, kolore guztietako bozkak egongo direlako aspaldiko partez, udal mapa politikoan aldaketa sakonak izango dira. Panorama horretan hautagai jeltzaleen papera zaildu egiten da. Beste arrazoi batzuk medio, Bildu da zerrendak gehien odol berritu dituen koalizioa.

 

Kanpainetarako mezuak definitzea ere ez da txantxetako kontua izan. Herri eta hirietako arazoen kudeaketan arituko diren emakumeak eta gizonak aukeratzea izanik ere helburua, ur handietako politikak giroa nahastu egiten du. Kostako zaie hautagai desberdinei azpiegiturak, zerbitzu sozialak, langabeziaren aurkako politikak eta parte hartzea bultzatu nahi dituztela aldarrikatzea, mahai gainean bakegintza eta eskubide politiko eta sozialak daudenean. Herri guztietan ez daude Basagoiti ala Egibarrek daukaten etorria eta hedabideetarako titularrak “eginak” entregatzeko abilezia.

 

Gauzak bere horretan, hauteskunde kanpainaren planifikazioa ez da zereginik errazena. Esan esaten duten arren, ez dirudi hedabide konbentzionaletik haratago salto egingo dutenik oraingo honetan. Neurri handi batean ez dakitelako nola erabili eta zenbaterainoko eragina daukaten hedabide elektronikoek eta, bereziki, sare sozialek. Papera eta irrati-telebista nagusituko dira, berriro ere. Ordaintzeko gaitasuna eta agintzeko aukera dutenen onerako. Zirkuitu itxiko mitinak eta telebista saioak berriro ere, mezu estereotipatu eta errepikakorrak zabaltzeko. Mamia  baino azala.