Lopez lehendakaritzara
eraman zuten hauteskundeen ostean asko entzuten den galdera da eagauzak asko aldatuko ei diren EITBn.
Eguraldiaren mapa birmoldatu eta hainbat aurkezle eta tertuliakide kenduko dituzten
susmoadago, nonbait.Ikusiko dugu.
Laster gainera.
Baina, dagoeneko
konprobatu ahal izanduguna da
Europarako bozketa-eguneko telebista programan eginiko “saldoak”. ETB2n
lehenengo eta ETB1n gero, hauteskundeei dedikaturikosaioek ez zuten eduki ez gatzik ezta
berakatzik ere. Oso programa epelak izan ziren, bai baliabide teknikoz baita
kazetarien inplizazioz ere. Ordu bete eskasean ibili zirenemaitza ofizialak zabaltzen eta alderdien
egoitzekin tramitezko koneksioak egiten. Ez guztiekin gainera, Iniziatiba
Internazionalistakoekin ez zuten ez elkarrizketarik ezta baloraziorik ere jaso.
Iruñean zirelako akaso. Mapak aldatuta dituztelaerakutsiz, behar bada.
Hainbat produktu, izan galletak ala jogurtak, jatorrizkoa
duten markatik kanpo ez direla salgai jartzen dioten iragarkiak ugaritu dira.Krisiaren eraginez, jendeak produktu zuriak
erosten ditu sarriago eta sistema kapitalistaren oinarrian dauden markek kolpea
sentitu dute. Orain arte, telebista marken iragarkietatik biziizan da. Baina, behera egin duenez publizitate-fakturazioak,
mugimendu interesgarriak ekarri ditu. Lehena, TVEk mugatua izango duela
publizitatearen presentzia. Bigarrena, legez, kanalak batzeko zeuden mugak
desagertu egingo direla. Laster Cuatro eta Tele 5 ala A3 eta Sextaren arteko
bateratzeak etorriko dira, denontzako publizitaterik ez dagoelaikusita. Telebista kanalak ere markak dira
eta gaur egun zaila egiten zaie hain ugaria den merkatuan bereiztea eta izaera
propioa erakustea.
Programak ez dira markak
Gero eta ugariagoa da programa bat gustuko kanal honetan eta beste hori bestean dabilen jendea. Kanalarekiko fideltasun barik, handik hona jardutea. Eta, ahalegin berezia egiten duten arren, promoak, irudi korporatiboa, aurkezleak eta ikur-ontzi gisa arituko diren hainbat saio, kanalek oso ahula dute marka propioa. Eskaintza oso antzerakoa dute kanal gehienek, kopiak ugaritu egin dira eta apustu berrietarako abagadune ekonomikorik ez dela dakite guztiek. Gainera, zaila da horrenbeste kanalen artean bakoitzaren nortasuna plazaratzea.
Eskerrak, horretan, zerbitzu publikoko kanalek abantaila dutela. Neurri handi batean, beraiei dagokielako marka "zuri" gisa aritzea eta, krisi garai honetan, sendotasuna erakustea. Egungo egoeran, gainera, euskarazko kanalek abantaila dute, hizkuntzak sekulako marka identifikatzaile lana egiten duelako.
Hauteskunde ostean, PPren
bozeramale den Antonio BasagoitikEITBri buruz esan zituenen aurrean, irrati,
telebista eta bestelako euskarri informatikoetan lanean ari diren profesionalei
babesik sentituena adierazi nahi diet eta “askatasunarekin, pluraltasunarekin
eta giza-eskubideen” defentsan aurrera egin dezatela eskatu. Albistegietako
lankideei bereziki, zerbitzu publikoarenaplikazioan pausuak ematen segi dezatela.
Bestalde, PP eta PSE-EEk
lortutako akordioan aipatzen diren ideia batzuk penagarriak iruditzen
zaizkidala esan gura dut. Idatzi horretan zalantzan jartzen delako EITBk eta
bere profesionalek balore etikoak, konbibentzia, pluraltasuna eta
inpartzialitatea bermatu aldera lan egin izana.
Gainera, idatzian esaten
denez, albistegietan mugatu nahi delako Euskal Herrian gertatzen direnei buruz
informatzea. Ez bakarrik gertakari batzuen “zer”, “noiz”, “non” eta abarrak
ezabatuz, baizik eta “zergatiak” ea “ondorioak” izkutatu gura dituztelako.
Beraz, EITBko
profesionalei babesa adierazi eta zerbitzu publikoaren oinarrietan dagoen
informazio jasotzeko eta trukatzeko eskubidean lanean aritu daitezen animatu nahi ditut.
Betidanik EITB ikur bat izan da eta horrela hartuko dute Jaurlaritzara helduko diren hurrengokoek ere. PSE-PP akordioa heldu eta berehalaxe "garai berriaren" irudia eman gura izango dute. Eguraldiaren mapa, tertuliakideen perfil politikoa, ezker abertzaleari buruzko informazioa eta kirola euskarazko kanalean bakarrik egotearena jarri dituzte "aldaketaren" neurgarri gisa. Zeintzuk alde egingo duten eztabaidatzerakoan, zuzendaritzakoak, hainbat administrazio kontseilukide eta aurkezle eta esatari ezagun asko aipatzen dituzte, gezurlekuetan (gaztelerazko "mentideroak" erabiliz). Niri momentu honetan, zeintzuk desagertuko diren bezain beste interesatzen zait jakitea zeintzuk mantenduko diren. Lotan egotetik itzartuko direnak, bigarren mailako postuetan egon direnak atzo arte nola pasako diren ardura postuetara. Eta, txutxumutxuetara jota, morbo apur bat ematen dit jakitea zer gertatuko den ETBko "dentina belaunaldikoekin".
Athleticek irabazi izanaren giroan, ETBko kazetari bati
eginiko keinukera iraingarriak eta Antonio Basagoiti lehendakarigaiak
elkarrizketan esanikoak tonu bera dute.
Lehenak, alkoholaren eragin nabarmena du. Parrandazale
matxito autoktonoak, bere tankerakoez inguraturik dagoela jakitun, kazetariari
atzetik ematen diola antzesten du. Barregarri izatetik daukan guztia desagertu
egiten da imaginatzean ez lukeela gauza bera egingo, esaterako, kazetaria
gizonezkoa balitz. Seguru bere kuadrilakoek esango zutela horiek marikoikeriak direla.
Elastiko zuri-gorridunari neska ikusi eta beste ezer ezzaio okurritzen, larrutarako direnekin, zer
bestela!
Eta, telebistaz zuzenean ikusi zutenek harridura eta
haserrea sentitu bazuten ere, ez zen bakarrik izan hooligan sarkoiaren jarreragatik. Baizik eta, ezertaz konturatu ez
zen kazetariaren ostean agertu zirenek ez zutelako ezer esan. Agian, zur eta
lur geratu zirelako kirol saioaren aurkezlea, tertuliakideak eta
errealizatzailea, baina garbi dagoena da ez zutela erreakzionatzeko erreflejorik
izan. Eta ulergarria ere bada, hogei segundokoa izan zelako espontaneoaren
sketcha. Bapatekori aurrea egiten ez asmatu izana da daukan azalpenik
normalena. Ez luke justifikaziorik izango ordea, “badakizu” sindromearen eraginpean
gertatu izan balitz. “Badakizu” sindromearen aplikazioa, kasu honetan, “futbolzalea
izatea”, “gizonezkoen testosterona borborkadak”, “gure taldeak irabazi izanaren
ospakizuna”, “jai giroko txiste bat besterik ez zela”, “alkoholak eragiten
dituen txorakeriak”, “pozoi gabekoa zela”…eta abarraz justifikatu gura izana
mutu geratzea.
Bigarren bideoak, berdinetik du asko. Basagoiti PPkoa,
hauteskunde osteko giroan eroso dabilela agerian uzten du. ETB2ko El Punton
eginiko elkarrizketan aritu zen jakinik egungo politikaren joko-arauak eta
arbitroa beti bere alde izango dituela. Zumosoleko lehengusua nahi dituenetarako
daukanaren erosotasuna. Iritzi publikatuaren lurrin gozotan, patxadaz. Bere
burua eta iritzi berbera dutenen onarpen keinuetara ohitua. Diskurtso errazera
egina. Hizkera herrikoia erabiltzen duen jauntxoa (“la cancha dada a ETA” eta
“aquí (ETB) se da bola…”).
Motoserraz ebakuntzak egin gura dituen medikuaren
fintasunaz, Basagoiti.
Kontra egiteko bere neurrira inor jarriko ez dela jabetuta aritu
zen ETBn.
“Ez kondenatzetik”, “justifikatzera” pausua eman zuen bere
diskurtsoan. Hortik “defendatzera” eta, azkenik, “terrorismoan dagoenari
protagonismoa ematen ziotela” salatu zuen.
Alperrikakoak izan ziren kazetariak, diskurtsoaren
gordintasuna ikusita agian, “no es cierto” eta “acusación muy seria…” bezalakoak
jaurtiz. ETBren aurkako diskurtsoa neutralizatu eta desbideratu guran aritu zen, arrakasta
gehiegirik gabe, dena esan behar bada. Ez zen erraza, noski. Gainera, eremu
likitsuan sartu zitekeen ia konturatu barik. Izan ere, ETBren ildo editoriala,
norberaren gustukoa izan ala ez, defenda ezina baita ez bada aitortzen aldi
berean hauteskundeetara aurkezteko eta botoa emateko eskubidea mugatua dagoela
herri honetan.
Lopez lehendakari izendatzeak
nolabaiteko bertigoa sortzen zidala aitortu nien nire lagunei. Hizkuntza
eskubideen eta euskararen normalizazioaren gaiek kezkatzen ninduten gehien.
Orain arte PSEk
erakutsi duen kontrakotasuna dela-eta, beldurra ematen zizkidatenak hauek ziren,
besteak beste: tokiko telebistetan hizkuntza bietako kuotak ez betetzea, herri
zein eskualdetako prentsa idatziari diru-laguntza publikoak ukatzea eta,
orokorrean, gutxitua izan den hizkuntza bati babesik ez eskaintzea.
Desberdintasunak ikusten nituelako EAJ eta PSEren artean,
esku aldaketak zirraratxoa sortzen zidan.
Maila zabalagoan ere, naziotasunaren inguruan desberdintasunak
ikusten nituelako bi alderdien artean, emangodiren aldaketak txarrerako izango zirela pentsatzen nuen.
Gauzak beste modu batera ikusten hasi naiz Urkullu, EAJko
nagusia, SERen entzun nuenetik, ostiralean.
“Hoy por hoy”
magazinakasko harritu nau kanpaina
osoan zehar, PSEren aldeko agertu delako, inongo lotsa barik. Ezbakarrik alde,baizik eta alderdi horren ildoa
markatu guran. Franzine alderdi sozialistaren aktibo bat izan da, dudarik gabe.
Baina, lehengora bueltatuta, ostiralean Urkullu elkarrizketatu
zuten eta D3Mk aurkezterik izan ez duen
hauteskunde baten legitimotasunaz erantzun zituenak errealitatean jarri
ninduten. “Egun on/Buenos días” prototipikoa den Urkulluk, bere ahots sendo eta
gizontiarraz garbi utzi zuen bere iritzia: legeak markatzen duenaren araberako
hauteskundeak izan dira eta marko horretan egiten den dena demokratikoa da.
Franzinok gutxiagorik ez zuela espero aitortuz, agintari
jeltzalearen esanak bedeinkatu egin zituen eta “pakeaorain eta gero gloria”.
Irratsaioa entzunaz bapatean eta kolpez desagertu ziren nire
bildurrak eta bertigoak.
PSE lehendakaritzara igota ere, EAJn agintzen dutenengandik
(eta horretarako legitimotasun espainiarra beharrezkoa dutenengandik) oso
urruti ez dira egongo.
Azken egunotan asko erabiltzen duten hizkera erabiliz, EBBk EAJn
“kolpea” jo du eta horren berri emanez Urkullu
dabil, hauteskunde gauean bozeramale lanetan lehenengo eta irratietan harrez gero.
Kosta izan bada
hauteskunde kanpaina irenstea, kontuan hartu astunena orain hasten dela. Botu
kontaketa amaitu eta hautes-gauaren ostean datoz alderdien arteko negoziazio
luzeak, legebiltzarra eta, bereziki, jaurlaritza osatu artekoak.
Ordurako ahaztuta edukiko
ditugu alderdien leloak eta hautagaien gutunak, euriak botako ditu kartelak eta
kanpainako mezuak “doaneko iragarkiak” izatetik albisteak izatera pasako dira.
Telebistan asko
erabiltzen diren dekoratu eta grafismo birtualetan modura, koalizio posibleak
agertu eta desagertuko dira. Eta guk, telebistara begira, truke-jokoan ezer
gutxi egiteko. Emaitzak edozein izanik ere, hurrengo hauteskundeak oso epe laburrean
etorriko direla jakitun. Behin
eta berriro errepikatzen duten “programaren“ sindrometik askatu gura somatzen
dut.
Hauteskundeen karira, EiTBn antolatu dituzten saioetariko bat ikusi nuen atzo, euskarazko kanalean. Ez dut errepikatuko, baina aitortu beharra daukat (aho txikiaz) hasieratik amaierara ikusi nuela. Sei hautagai Jaime Otamendiren esanetara. Bakoitza berera. Betikora Aurkezleak Roten Meyer paperean, formatu hain estuaren gidaritza eramanez.
Ordu eta piku aritu ziren, minutu bateko hizketaldiak eginez. "Formatuaren diktadurapean" baten batek idatzi zuen bezala.
Hain laburrak izanik politiko bakoitzari emandako tartea, interesgarria suertatzen zen nola kudeatzen zuen bakoitzak urritasuna eta nola urduritzen zen errejentak ala aurkezleak denbora agortua zutela esaten ziotenean. Aurpegiak oso adierazgarriak ziren.
Esandakoa, formatuak agindu zuen atzokoan. Mezuak, hainbat alderdien arteko desberdintasunak (balizkoak) eta hizketarako gaitasunak ez ziren beharrezkoak. Denbora ondo menperatzeam zegoen gakoa.
Nafarroan "a dedo" erabaki izan dira beti irrati- eta telebista-lizentziak, telebista lokalen emisio-eremuak eta hedabideei emaniko diru-laguntzak. Han eta beste toki guztietan ere, esango du baten batek. Eta hala da. Baina, Nafarroan gainera, bertako agintariak ez dira asko nekatzen legalkerietan eta itxurak gorde beharretan (gogoan izan Euskal Herria Irratia). Kia.
Tokiko telebisten mapa egin zutenean ageri-agerian zegoen ez zutela inongo asmorik gertukoak izan zitezen. Kanal partehartzaileak, zerbitzu publikoan oinarrituak, euskararen biziraupenerako baliagarriak eta lekuan-lekuko ikus-entzunezko industria suspertzeko asmoak ameskeriak ziren.
Tokiko kanal digitalen lehiaketa egin eta geroko emaitzetan ikusi zen zenbateraino zen gaiztoa bertako gobernukoen jarrera.
Ahalegin itzelak egin zituzten Ttipi-Ttapa bezalakoek gauzak alda zitezen eta eremu euskaldunetan behintzat hizkuntza horretako kanalen bat egon zedin. Alperrik. Argudiorik gabe, erantzuna beti ezetza izan zen. Ttipi-Ttapa ixtea ondorio "jakina" zen eta askok pena sentitzen duten bezala, niri ezinegona eragiten dit. Sanzek eta berarena bezalako jarrera nepotikoek badakite digitalizazioaren aitzakian egin duten "garbiketa" zenbateraino zaigun mingarri.
Izan ere, ondo baino hobeto dakite, zalantza izpirik gabe, ze jende ona egon den (eta dagoen) hor lanean. Nik miresten ditut.
Atzo iluntzean, Teleberrin euskarazko berri bat sartu
zitzaien, tupustean. Ezohikoa konpondu guran, bideoa bere horretan moztu eta
aurkezleak aurreraxeago gaztelerazko bertsioa eskaini ahal izateko ahaleginak egingo
zituztela adierazi zuen. Kasurako, berdin dio zein zen notizia, ez du garrantzirik
albiste horretan jorratutako gaia Guantanamo ala etorkinen etorrera ote zen.
Adierazgarria zena euskara entzun izana akats bat zela eta konpondu beharreko
zerbait bezala jorratua izan zela.
“Aukerak” behin eta berriro aurkezten zaizkigula erakutsiz, handik
minutu gutxira, berriro ere aurkezlearen sarrera eta gero, aipatutako bideo
berbera sartu zen. Eta, temati, egoskor eta burugogor, bideoaren audioak
euskaraz hitz egiten zuen. Ernia diskal bi eta faja ortopedikoa duen baten gerri
malgutasunaz, berriro ere, notizia moztu eta euskaraz izateagatik barkamena
eskatu zuen aurkezleak. ETB2ko albistegietan ez omen da onargarri euskara
entzutea. Hori akats baten ondorio besterik ezin da izan!
Imaginatzen ditut albistegia emititzen ari zireneko
kontrol-gelako tentsioak. Hango ¿qué hacemos?”, “otra vez el video en euskara!”
eta, azkenik, aurkezlearekin komunikatzeko intercom-arekin erabakiaren berri
ematea: “corta, corta”.
ETBko agintariek barneratzen ez badute, momentuan momentuko erabakiak
hartu behar dituzten maila ertaineko arduradunek errutinak sortu eta
gainontzeko langile guztiek ohiko lan-moduetan euskara sartzen ez badute,
betikoan egongo gara. Alegia, kanalen arteko banaketa linguistiko dikotomiko
eta eskluientearen dinamika errepikatuz, adinfinitum.