Bidasoatik

Donostiako Antigua auzoan nengoela, okindegira sartu nintzen etxerako ogia erosteko. Mostradorera hurbildu eta langile bat gerturatu zitzaidan.
Langilea– Hola!
Ni– Arratsaldeon! Zerealak dituen ogi hori nahi dut, mesedez –eskuaz adierazten nion zein)–.
L– ¡Hábleme en español, que no le entiendo!
Zirrara sentitu nuen gorputz osoan. Ez esan zuenagatik, erabilitako tonua eta aurpegieragatik baizik.
N– Voy a ser respetuosa y amable, y voy a hablarte en castellano, como me has pedido. Quiero una barra de pan, por favor; ése que tiene copos de avena por encima. (Tonu kordiala, naturala erabiliz; nire ondoan gizonezko bat ari zen ogia erosten eta elkarrizketa entzuten).
L– ¿El de cinco cereales?
N– El que tiene copos por encima, no sé si ése es él de cinco cereales.
Ogia paperean biltzen zuen bitartean galdetu nion:
N– ¿Sabes algo de euskera?
L– ¡No me interesa, no tengo ningún interés! –Oso serio eta aurpegiera gogorrez–.
Ezin nuen ulertu zergatik erantzun hura, eta halako tonuan, nik normaltasun osoz ari bainintzen hitz egiten, haserrerik adierazi gabe, haserre egoteko arrazoiak banituen arren entzundakoa entzun ondoren. Etorkinei ez diet eskatzen hemen jaiotakoei eskatzen ez diedana! Baina bai eskatzen dut gaztelaniaz hitz egiten didatenean, errespetuz hitz egin diezadatela eta tonu gozoan. Ez nintzen okindegitik irtengo zer pentsatzen nuen adierazi gabe.
N– Pues debería interesarte, ya que estás trabajando de cara al público, y, además, deberías de tener en cuenta que vives en el País Vasco, no en Madrid. ¿Cuánto es?
L– 1€ 10
N– Agur!
Frankismo garaia etorri zitzaidan burura. Gure herrira langile kanpotar asko etorri ziren, Extremadurakoak, galegoak, andaluziarrak… Umetan, euren ahotik hamaika aldiz entzundakoa naiz: “¡Hablen en cristiano!”. Eta nik amari galdetzen nion: “Amatxo, en cristiano ere badakizu berba eitten?”. Ze, gure ama zenak euskaraz, gazteleraz eta frantsesez berba egiten zuen. Eta burura etorri zitzaidan duela urte batzuk, hitzaldi baten, Kataluniako politiko bati entzun niona ere. “Garai baten, Kataluniara etortzen ziren etorkinak ia gehienak afrikarrak ziren –esan zuen–, Ghana, Gambiakoak…; erraz samar ikasten zuten katalanera, arazo handirik gabe; oraindik ere badira herri horietako munizipalen bat edo beste. Baina orain, orain iristen direnak –orduan PP alderdiak gobernatzen zuen– hegoamerikarrak dira, eta ez dute interesik adierazten katalanera ikasteko. Immigrazioa politika, ondo pentsatutako politika da. Baina…”.
Irungo pelukeria baten ere antzeko gauza gertatu zitzaidan. Sartu nintzen galdetzera ea depilaziorik egiten zuten. “A mí en castellano”. Orduan ere, tonua ez zen, ba, goxoa izan! Frantsesera jo nuen eta galdera errepikatu nien. Garbi ikusten zen ez zekitela frantsesez, baina sekulako ahaleginak egiten zituzten aditzera emateko ezetz, ez zutela egiten. “¿Qué –esan nien–, ahora no me decis que os hable en castellano?”.
PD: Ogia, portzierto, txar demasa! Zerealik? Bat bera ere ez! Gonflé, erabat gonflé, hau da puztua, itxura bai, baina mamirik ez.

Bizkaiko Jabekuntza Eskolen topaketa egin zen ekainaren 12an Ermuan, urtero bezala, ikasturtearen amaiera ospatzeko. Ekitaldi horretan parte hartu genuen “7 emakume en movimiento” taldekook. Gure lana izan zen erreportaje fotografikoa egitea eta mural bat margotzea ekitaldiak iraun bitartean. Muralak Word-Kafean hausnartzen eta eztabaidatzen ari ziren gaia jaso behar zuen: “Amodioa, Maitasuna”, ikuspegi feminista batetik. Aukera izan genuen antzerki-talde baten emanaldiarekin disfrutatzeko.

http://www.fmujeresprogresistas.org/poder1.htm

http://blogs.publico.es/apuntesperipateticos/73/empoderamiento/

Aspaldi hasi ziren supermerkatuak eta hipermerkatuak ohiko azokak baztertzen. Horrek berekin dakar izugarrizko galera. Ez dugu ahaztu behar azoka ez dela bakarrik erosteko eta saltzeko lekua, baizik eta giza eta gizarte-harremanak bideratzeko esparru bat.

Azokak banakako salgunez daude osatuak, eta haietan mota askotako produktuak aurkituko ditugu, batez ere, elikagai freskoak: barazkiak, frutak, haragia, arrainak, etab. Herri edo auzoen erdialdean kokatzen dira. Hango eta inguruetako auzokideentzako topagunea izaten dira. Han bertan elkartu, berriketan egin eta eztabaidatzen dute, eta herria eta eskualdea
 osatzen dute.

Larunbat-goizean Hendaiara gerturatuz gero, Sokoburuko azokaz gozatzeko aukera izango dugu. Tradizio handikoa ez bada ere, duela 18 urtetik edo gehiagotik hona egiten da, eta urterik urte garrantzi eta pisu handiagoa du Bidasoaren bi aldeetan. Han inguruko baserrietako produktuak aurkituko ditugu: arrautzak, gaztak, gatzatuak, frutak, barazki ekologikoak, loreak eta landareak, ogi biologikoa, eskuz egindako gailetak eta pastak...; Landetako produktuak: foie, konfita, oilaskoak...; Arcachongo ostrak –ekoizleek eurek salduak–; Alpeetako gazta-aukera handia... Azoka honetako produktuak baratzetik mahaira doaz zuzenenan. Azokaren berotasunak, giroak, koloreak... aditzera ematen digute azoka berri hau ondo sustraituta dagoela.

 

Olimpia: Ikastaro hau egiteko izena eman nuen zer edo zer ezberdina ikasi nahi nuelako. Ez dut astialdi handirik, baina ez nuen etxean geratu nahi ezer egin barik.

Emi: Orain ez dut lanik egiten etxetik kanpo, baina ez dut nahi ezer egin gabe egon.

Jon: Ikastaroa astean behin denez, ez da nekosoa. Gainera grabatuak egitea interesgarria egin zitzaidan, sekula santan egin ez dudalako.

Fernando: Orain erretiratuta nagoenez, eskulanak egiten ikasteko gogoa nuen; nik ez dut inoiz egurra landu, ez grabaturik egin...; horregatik nahi nuen ikasi.

Gotzo: Paper eta liburuen artean egiten dut lan. Lanarekin zerikusirik ez duten ikastaroak ditut gogoko, batez ere eskulanak.

 

Pilar: Denbora aprobetxatu nahi nuen eta inoiz egin ez dudana ikasi. Denbora ongi baliatu nahi nuen.

Dolo Marina: Nire ikasleak beti dira institutuko ikasleak. Ikastaro honetan helduekin aritzeko aukera izan dut, eta... oso gustura gainera!

Aurten ere egin da Hondarribian, EMEKIk antolatuta,  Emakume artisten erakusketa. Eta urtero bezala, hantxe zebilen Estela, erakusketaren komisarioa, non eta nola jarri behar ziren lanak erabakitzen, eta beti prest edozein zalantza argitzeko edo argibideak emateko.
"Parte hartze handia izan dugu, Hondarribiko emakumeez gain, beste herri batzuetakoek ere ekarri dituzte euren lanak: Donostia, Irun, Errenderia... Esan behar dizut gero eta gazte jende gehiago etortzen zaigula, 5 urteko haur bat ere izan dugu! Horrez gainera, Arte Ederretako ikasleak eta Hondarribiko pintura akademietakoak ere bai: gaztetxoena  Beatriz Paganoren ikaslea da; Carmen Maura, Jabier Alkain, Jabier Sagarzazu, Josu Urtizberea...; horien ikasleen lanak hemen daude ikusgai; baita ibilbide luzea duen artistarena ere: Sara Otaño.
Urtero izaten dugu zerbait berria, aurten grabatu gutxi izan arren, obra batzuk oso abanguardistak izan dira."

Bidegorriak egin zituzten, bai, baina erabilgarriak ote dira guztiak? Bidegorri batzuetan autoak egoten dira aparkatuta; beste batzuek ez dute jarraipenik, gainera beharrezkoen diren lekuetan, herriaren erdi-erdian.
Bidegorri honen amaieran zabor edukiontziak daude. Nire buruari galdetzen diot ea zergatik ez dituzten jartzen bidearen beste aldean, autoak aparkatzeko espazio horretan, auto-plaza bat kendu eta zabor-edukiontziak jarri. Konponbidea ez da hain zaila, ezta?

Elurra teilatuan
zakua lepoan
ibili beharko dugu
aurtengo neguan.

Riau, riau, riau
rakataplau...

Hau duk umorea
utzi alde batera
euskaldun jendea.

Riau, riau, riau
rakataplau...

Hau duk umorea
utzi alde batera
euskaldun jendea.

Halaxe dio abestiak eta halaxe zeuden gaur goizean Hondarribiko teilatuak. Ez du asko egin, eguerdi partean urtzen ari zen. Gutxi eginda ere, umeak beti prest jolasteko.

Umetan Gabon-gauean irteten ginen kantari eta eskean, iluntze aldean. Lauzpabost lagun elkartu eta etxez etxe joaten ginen, normal jantzita. Atea jo eta "Kanta ala erreza?" galdetzen genuen. Gehienetan, kantatzeko eskatzen ziguten, eta hauxe da haietako kantu bat; hemen ere entzun izan dut, gutxitan, baina beste doinu batekin.

Gabon gabaren zoragarria Jesus jaio da Belenen,
herririk herri bila gabiltza, bila gabiltza bera den.

Aingeruak kanta, artzain onak dantza,
guztiok alabantza. Zuri zor deutsugu.
Astuak a, idiak mu, atseginik badogu.

Hartu makilak eta jantzi abarkak,
artzain onak joan ziren Jesusen bila.
Ai ze atsegina dan, dantzan jende guztia,
salto, brinko eginaz danak joan ziran.

Batzuetan errezatzeko eskatzen ziguten –familian hildakoren bat egon zelako– eta guk "Aita gurea" errezatzen genuen; behin baino gehiagotan, barregureak eman errezatzen ari ginela, eta hanka egin behar! Gehienetan dirua ematen ziguten, tarteka bizkotxoak. Kantuak amaitu, dirua partitu eta etxera afaltzera. Ordurako anai-arreba guztiak zeuden, hilobak eta baserriko osaba, osaba Xanti; 15 bat lagun elkartzen ginen. Afaldu ondoren izebarenera joaten ginen, nagusiak kartetan ibiltzera, eta gazteok partxisean, okan, loterian, seiko urritan...

Hondarribian, goizean ibiltzen dira kantari, baserritarrez jantzita, etxez etxe, dendetan, tabernetan. Bezperatik edukitzen dut dirua prestatuta kantuan datozenei emateko. Eta guztiek kantatzen dituzte abesti berberak: "Olentzero joan zaigu..." eta "Hator, hator...". Ea datorren urterako errepertorioa aldatzen duten, kantu eder asko ditugu eta.

Bilbon bizi nintzela ezagutu nuen lehenengo aldiz Santo Tomas eguneko feria. Biziki gustatu zitzaidan giroa, batez ere hainbeste barazki eta fruta batera ikusteko aukera ematen zuelako. Zelako frutak, zelako errexil sagarrak! Beti erosten nituen etxera eramateko. Donostira lanera etorri ondoren, saiatu naiz ahal nuen guztietan bueltatxo bat ematen egun horretako giroa ikusteko. Esan behar dut azken urteotan aldatu egin dela, asko. Boulebarra girorik gabe ikusi nuen: posturik ez eta aurten iaz baino txorimalo gutxiago. Ondoko kale baten bazeuden postuak artesania saltzen, baina Boulebarra triste. Konstituzio plazan gero eta postu gutxiago, baina, aldiz, gero eta jende gehiago, batez ere gazteak –batzuk gazteegiak modu hartan edateko–. Kristalezko botilak lurrean, zaborra nonahi. Tarteka ikusi nituen zakarrontziak, baina zergatik ez dituzte gehiago jartzen jakinda zer gertatzen den egun horretan? Humorea ez zen falta, ez eta gazte jendearen kolaborazioa argazkiak egiteko.

Urte batzuk geldirik eman ondoren, Alde Zaharreko auzo-elkartea "Harresi" abian jarri da. Udalak lehengo Musika Eskola bota eta berria egin nahi du. Espazio horrek 556m2 baino ez ditu, eta sekulako eraikina jarri nahi dute. Antzeko proiektua egiteko Astigarragako udalak, ostera, 3500m2 erabiliko ditu. Bada aldea, gero!
Hona hemen hauzotarrek idatzitako ez adostasuna eta arrazoibideak.

Musika Eskola de Hondarribia: Espacio, lógica y política
El debate entre realizar un gran edificio de cultura que albergará las distintas actividades culturales, o fraccionarlas en distintas edificaciones de menor porte, se resolvió legislaturas atrás optando por una sede centralizada de cultura. No era una mala decisión. Pero tras años de proyectos fallidos en emplazamientos mucho más adecuados, como la zona de Jostaldi o la finca Olazabal (más de 3.000 m2), se decide ubicar el edificio en los 556 m2 de la parcela actual y, claro está, no cabe. Y cuando algo no cabe en un espacio, o se busca un espacio mayor o se reduce el tamaño de ese algo.

Pero también hay otra forma de afrontar la situación. Si no cabe tiremos hacia arriba, aunque construyamos un edificio totalmente discordante con el entorno histórico que le rodea. Y tiremos también para abajo, aunque haya que excavar tanta profundidad que suponga un evidente riesgo para el patrimonio histórico de la ciudad. Por ilógico que parezca, ésta es la solución decidida por nuestros representantes municipales. Y por unanimidad. Dicen muchos ahora que no estaban de acuerdo con el volumen del edificio, pero dicen que les dijeron que los vecinos estaban de acuerdo. Y si los vecinos están de acuerdo…

Pero los vecinos no estaban de acuerdo. Simplemente no conocían el proyecto. No es que se haya esforzado mucho el Ayuntamiento para que la información llegara a los ciudadanos. Los pocos que lo sabían pensaban que, si nadie dice nada, por qué voy a ser yo. Y a los muy pocos que avisaron les miramos de reojo. Ya están los de siempre quejándose de todo. Tendremos que escribir 100 veces "mea culpa", porque la realidad del proyecto era aún más desproporcionada de lo que estaban avisando. Es un buen ejemplo de lo que llega a suceder cuando política y ciudadanía se viven como mundos separados. Cuando la Corporación municipal cree saber lo que quieren los ciudadanos –sin habérselo preguntado–, y cuando los ciudadanos entienden que su participación se limita a votar una vez cada cuatro años –y poner el resto del tiempo de vuelta y media al Ayuntamiento–. Para algo ha servido ya este debate. Para los siguientes proyectos el Ayuntamiento se está reuniendo con los ciudadanos afectados, para informarles y recibir sus sugerencias. Y los vecinos han reactivado Harresi, la asociación de vecinos del Casco Histórico.

Los vecinos se han organizado, y no piden la luna. Sólo piden que el edificio reduzca su exagerado volumen y que se reduzca el riesgo sobre los edificios cercanos. Eso implica reducir algo de su contenido. El salón de actos municipal que ocupa la planta baja no es imprescindible.

Hondarribia contará en breve con un auditorio para más de 400 personas en Itsas Etxea. Por supuesto que sería deseable que Musika Eskola contara con su propio auditorio, como sucederá en Astigarraga. Pero Astigarraga pone 3.500 m2 a disposición de su proyecto y nosotros sólo 556. Y tampoco es imprescindible que un edificio dedicado a la música tenga excavada en su subsuelo una sala de exposiciones. Cualquier planta del edificio recién rehabilitado en Arma Plaza podría cumplir perfectamente esta función.

Parece que reducir el tamaño del edificio es tabú. Un pecado mortal quitar algo de lo que estaba proyectado. No debe tomarse como una cesión. Tampoco los vecinos están felices con la alternativa que proponen. Reducir la profundidad de excavación de doce a ocho metros reduce el riesgo, pero es obvio que no lo elimina. Y construir el edificio agregando a los 180 m2 de la parcela original, los 375 m2 de jardín que la rodeaban, acaba con una de las pocas zonas verdes que quedaban en el interior del casco histórico. No es una alternativa que haga feliz a nadie, pero es una alternativa posibilista que busca poder llegar a un encuentro entre todos los intereses.

 

Musika Eskola necesita ampliar su espacio, y por eso en el capítulo de aulas supera en un 653% los requisitos del Decreto 289/1992 sobre Escuelas de Música. Y los ciudadanos necesitamos a Musika Eskola. Por eso seguirá teniendo esa misma dimensión en la alternativa vecinal. Pero también necesitamos proteger al casco histórico de intervenciones urbanísticas irreparables y de riesgos innecesarios. Tenemos que compatibilizar la formación musical de nuestros hijos con entregarles un patrimonio histórico en condiciones dignas.

Optar por un edificio aglutinador de cultura fue una buena decisión lógica y política tomada en un momento determinado para un espacio determinado. Si ahora no hay espacio suficiente, ubicar algunos elementos en otros lugares es simplemente otra decisión lógica y política igual de buena. Insistir en el planteamiento original podrá ser político –que no creo–, pero desde luego no es lógico.

Hay opiniones, respetables, que plantean que el edificio debe hacerse porque es necesario, pero no he podido encontrar voces favorables al volumen que finalmente tendrá. A ver si va a resultar al final que, estando todos en desacuerdo con el tamaño del edificio, acaba construyéndose como estaba proyectado porque se ha entrado en una inercia que ya no puede pararse. Si así sucede, costará en el futuro encontrar otra situación que empate en estupidez con ésta.