Bidaiariak

Finlandia  nolakoa izango zen  imajinatzen bagenuen ere, bertatik bertara ikustea itzela izan da, benetan izugarria esperientzia. Finlandiar gehienak hegoaldean bizi dira eta hantxe hasi zen gure ibilbidea herri eskandinaviarretan, Helsinkin hain zuzen. Hiria ikusi ondoren, 50 km ekialdera dagoen Porvoo herrira joan ginen portuaren ondoan aparkaturik gaua pasatzera.  Dena oso lasaia, inolako arazorik gabe. Hurrengo egunean  egurrezko alde zaharrean pixka bat  ibili  eta atzera buelta egin genuen Helsinkira, hego-mendebaldeko kostaldean gora jarraitu nahi genuen eta :Turku eta Naantaly, Uusikaupunki eta Rauma, non egurrezko beste alde zahar ospetsu bat ikus daitekeen; Raumakoa, gainera, oso ondo zaindua dago.  Itsasalde horretan guztian milaka irla daude, baina gu barnealderantz abiatu ginen (Tampere, Muurame eta Jyvaskyla, Kuopio, Nilsiä eta Nurmes); dena den, errepideak denbora osoa lakuen artean jarraitzen zuen eta hainbeste laku ageri ziren, non esan zitekeen  irlaz jositako itsaso bare-bare bat zeharkatzen ari ginela. Mapari begira ere horixe bera ematen du  Finlandiako barnealdeak.

Herriak  guztiz ezberdinak dira gureen aldean eta horretan datza haien erakargarritasunik handiena, bestela ez dira oso interesgarriak bisitatzeko; amaigabeko basoak eta ezin konta halako lakuak ikustea zoragarria da, ordea. Eta lakuz laku  Kajaani eta Oulujarvira heldu ginen, eta handik berriro ere itsasaldera joan ginen (Oulu, Kemi  eta Tornio; azken biak Laponiako kostaldean) Bidean badiak, herriak  eta portu txikiak igaro ziren postal batean bezala; nahiz eta, noizik behin urrunean paper-fabriketako  tximinia garaiak ikusten ziren kea etengabe botatzen. Oulutik oso hurbil  Kiviniemin izan ginen, arrantza-portu txiki batean; izugarri polita zen, kaian egurrezko etxe gorri batzuk eta koloretako ontziak zeuden. Gaua bertan pasatu genuen eta hurrengo goizean ondoko herrian, Haukipudasen, erosketak egiten ari ginela, finlandiar bat hurbildu zitzaigun supermerkatuan eta beste gauza batzuen artean  ekainaren 20an, udako solstizioan, Juhannus ospatuko zutela kontatu zigun, Finlandiako festarik handiena zela eta  egun hartan izango ginen tokian suak ikusiko genituela, lasai joateko, baten batekin hizketan hasteko eta jai-giroan murgilduta bukatuko genuela, finlandiarrak oso irekiak baitira, are gehiago festa dagoenean. Gure planaren arabera, Rovaniemin ikusi behar genituen San Juan suak, horra hor beste arrazoi bat hara joateko.

Rovaniemi Laponiako hiriburua da, zirkulu polarrean dago eta handik hurbil Santa Klausen herria bisitatu daiteke, horrez gain, laster Juhannus  izango zen, ezin gehiago eskatu.  Kemijoki ibaiertzean gora doan errepidetik abiatu ginen, bidea izugarri polita izan zen eta  paisaiaren aldaketa oso nabarmena egin zitzaigun: gero eta herri gutxiago ikusten ziren, errepidea gero eta estuagoa zen eta lakuen ordez  ibaiak ageri ziren. Heldu ginen egunean  nahiko lainotua egon zen, baina gaueko 10ak aldean garbitu zuen eta hodeien artean eguzki distiratsua  agertu zen  ia gauerdira arte. Jakin bagenekien zirkulu polarraren barnean fenomeno hori gertatzen zela, hau da, eguzkiak udan 24 orduz irauten duela argitzen ezkutatu gabe, baina bertatik bertara ikustea beste kontu bat da. 

Rovaniemin Artikoari buruzko museo bat ere badago, Iparraldeko natura, kultura eta herrien inguruko benetako informazioa ematen duena. Arktikum museoak erakusten duen bezala, Artikoko toki batzuetan bizimodu guztiz modernoa daukaten bitartean, beste toki batzuetan milaka urtetako tradizioari jarraituz bizi dira gaur egun ere. Izotz-lurralde honetan 3,5 milioi biztanle inguru daude eta 30 herri indigena baino gehiago dira, besteak beste, samiak Laponian;  inuitak Groenlandian, Kanadan eta Alaskan; nenetak eta oroksak Errusian... Zenbait erakusketatan haien bizi-baldintzen berri ematen digute, eta  aldi berean  eskualde polar honetako zibilizazioan eta ingurumenean industrializazioak eta modernizazioak eragin dituzten eta eragiten ari diren kalteak salatzen dituzte.

Iparralderantz jarraitu genuen eta behin baino gehiagotan basoan bihurka zihoan errepidean  gelditu behar izan genuen  paisaiari lasai begiratzeko edota renoei (elur-oreinei) pasatzen uzteko. Animalia hauek espero nuen baino txikiagoak dira, grisak eta dauzkaten adar horiekin maitagarriak iruditu zitzaizkidan, aldi berean guztiz barregarriak gertatzen dira hankak astinduz duten ibiltzeko moduagatik. Beldurti hutsak dira; hala ere, hor egoten dira errepideen inguruan, hori bai, beti saltoka eta korrika hasteko prest.

Iparrerako bidean Sodankylatik igaro ondoren,  Inarira heldu ginen, Sami herriaren hiriburu kulturalera. Oro har, Finlandia hain da lasaia, non kanpinetan oso gutxitan sartzen ginen, garbigailua behar genuenean eta halakoetan baino ez.. Gaua laku eta ibaien ondoan pasatzen genuen batzuetan, portu txikietan eta herrietako erdialdean besteetan. Imajina ezazue nolako tokietan egin dugun lo; gainera, inork ez zigun ezer esaten,  normaltzat hartzen zuten furgonetan bidaiatzea eta primeran ibili ginen. Horregatik,  Inarin   “autokarabanak aparkatzea debekatuta” zioten seinaleak ikustean, ez genuen ezer ulertzen. Baina egia esan,  handik 384 km-ra Nordkapp dago eta udan   egunero ehunka autokarabana igarotzen dira Inaritik Ipar Lurmuturrerako bidean. Orduan uler zitekeen gurekin pixka bat aspertuta egotea; gauza nabarmena zen ez zigutela harrera oso ona egiten, behintzat, eta supermerkatuan eta museoko sarreran baino ez zuten aparkatzen uzten; hortaz, samien museoa ikusi eta Utsjokira,  Finlandiako iparraldeen  dagoen herrira abiatu ginen.

Latitude haietan gehiengoa samia da; Inari eta Utsjoki udalerrietan, esaterako, jatorri samia duen populazioa  herritarren %70 da. Garai batean nomadak ziren, baina gaur egun neurri handi batean  turismotik bizi dira, haien lurraldeak gero eta bisitari gehiago erakartzen baitu. Utsjokitik igarotzen den  Teno ibaira, adibidez,  mundu guztiko arrantzaleak  joaten dira  beren zaletasuna praktikatzera; izan ere,   izokinak harrapatzeko Europako ibairik  onena omen da. Baina arrantzaleen paradisua izateaz gain, ibai zabala eta bihurgunetsua da; benetan ikusgarria. Km batzuetan Finlandia eta Norvegiaren arteko muga markatzen du eta ibaiertzari jarraituz, Finlandiako aldetik  Karasjok-eraino (Norvegia) joan ginen.

Laponiako iparraldean oraindik ere bere jantzi tradizionala erabiltzen duen jendea ikus daiteke kalean, batez ere pertsona nagusiak izaten dira. Egun batean Kautokeino (Norvegia) herriko supermerkatuan geundela, samiek erabiltzen duten kolore biziko janzkera zeraman emakume bat ikusi genuen bultzaka karroa; haren txanoaren gorria eta jantziaren laranja eta urdinak bizi-biziak ziren, argazkia ateratzeko modukoak eta baimena eskatu genionean, oso harro eta atseginez baietz esan zigun. Baina ez pentsa, Europako ipar mutur horretan, Finlandia osoan bezala, gizarte oso modernoa aurkitu genuen eta teknologia berriak ere guztien eskura  jarri dituztela egiaztatu genuen. Guk geuk, behintzat, edozein herritako udaletxe, udal liburutegi edo gasolindegiaren ondoan aparkatuz gero, Wifia eta doaneko konexioa erraz lortzen genuen.

Baina mundu honetan ezer ez da perfektua, ezta Finlandian  ere. Han milioika eltxo daude,  batez ere iparraldean eta batzuetan jasanezina zen. Arratsean furgonetan geratu  eta kontuz ibili behar zen, leiho eta ate guztiak ondo itxita edo eltxo-sareak jarrita bestela. Horregatik arratsaldeko ordu horietan autoan izan ezik, ez zen inor kanpoan ibiltzen. Azken egunetan oso urduri jarri ginen eltxoen kontu horrekin; Josuri, gainera, haien ziztaden ondorioz, alergiaren bat eman zion eta eskua oso hanpatua izan zuen. Baina ez genuke inor larritu nahi, udan hainbat tokitan bezala  Finlandian ere beharreko neurriak hartuz gero,  eltxoak arren,  primeran pasa daiteke.

Ekainaren bukaera aldean, Kautokeinotik Enontekiora joan ginen eta gero Pallas-Yllas parke nazionalera hango mendialdea ezagutzera. Eskualde hartan 700-800 m bitarteko mendiak daude; ez oso garaiak, beraz; mendi leunak dira, gainera,  eta  paisaia  guztiz erlaxagarria. Azkenik, Muoniotik abiatuta Finlandiari ipar-mendebaldean ateratzen zaion adarrean barneratu ginen  Kilpisjarviraino eta  Norvegiako muga zeharkatu genuen, gure bidaiaren azken jomuga hantxe aurrean hasten zen.