Nasmastarraren apunteak

Izenik ematen ez duen beste salaketa-artikulu bat gehiago. Alabaina, izenik ematen ez duten salaketak ez dira salaketa, kexa hutsak baizik. Eta kexek ez dute ezertarako balio. I. Zalduak Diario de Noticias de Álava-ko zutabe honetan zuzen adierazi zuen bezala:

Epaiaren zain

Rafael Reig nobelagilearen azkeneko liburua irentsi berri dut: Visto para sentencia (Caballo de Troya, 2008). Batzuetan ezin izan diot algaraka hasteko bulkadari eutsi, eta hori ez zait maiz gertatzen liburuekin. Literatur kritikako lan bitxia da: bertan bildu ditu, besteak beste, El Cultural gehigarrian argitaratu zituen kritikak, beti ere zuzenbideko epaien mozorropean. Epaitua liburu bat, idazle bat (P. Reverteri buruzkoak antologikoak dira) edo are erakunde bat izan daiteke (literatur agentziak, udal liburutegiak…), eta Reigen iruzkinak beti dira zorrotzak, piperdunak eta, batik bat, pertinenteak. Letren Errepublikari errepaso ederra ematen dio Reigek: literaturan gutxieneko interesa duenak gozatua hartuko du Visto para sentencia-rekin.

Reigen gauzarik onenetakoa da ez diola beldurrik iritzia emateari, eta izenak erabiltzen dituela, hitz-erdi lausoetatik ihes eginez. Sarreran dioen bezala, "Idazleak, noizean behin, koleratzen dira, soinekoak urratzen dituzte eta [literatur mundutxoaren] fartsa salatzen. Egilearekin batera berotzen da irakurlea, gaitzitu egiten da, horri guztiari amaiera eman behar zaiola aldarrikatzen du… baina lortzen du akaso enteratzea zertaz, zeinetaz hitz egiten ari diren? Ezetz uste dut. Diatriba horiek grazia apur bat izan dezakete iniziatuentzat, baina guztiz eragingabeak suertatzen dira". Eta, okerrena, eztabaida oztopatzen dute, ondorioztatzen du Reigek.

Hala uste dut nik ere. Eta esango nuke portaera hori espainiar kulturan bezain errotuta dagoela gurean (agian oso espainolak garelako, funtsean). Duela ez asko, euskal idazle batek salatzen zuen "politikotzat" jotzen ez diren literatur lan asko halakotzat hartu beharko liratekeela: ez zuen adibide bakar bat ere eskaintzen. Beste batek, kezkatuta, "zinismo naïf bat" aipatzen zuen joera nagusien artean: horren eredu izan daitezkeen liburuen titulurik ez, ordea. Gure literatura "usurpatzailez" beteta dagoela kexu zen hirugarren bat, izen bat bera ere eman gabe, noski.

Ni neu zutabe honetan egiten ari naizen bezala, alajaina.

Seguruenik guztiz zuzen zaude, eta neu nazkatu nauten idazle horien estiloan jausi naiz, idazle "gazteei" buruz hainbeste kexu agertzen dituzten horiek ere ez dutelako sekula izen bakar bat ere ematen. Ezaugarri laion batzuez hitz egiten dute, nagusitzen ari omen diren korronteez... Eta beste barik, holakoak idatzi dituzten guztiek nazkatu egin naute, ez bereziki batek edo besteak. Nire akatsetako (edo bertuteetako) bat izan daiteke izenak, holakoetan, ez ditudala gogoan hartzen, artikulu edo iritzi bategatik ez dudalako holako edo halako izenen aurka ezer sentitu gura, batez ere izen horren atzean dagoen pertsona ezagutzeko paradarik izan ez badut. Beraz, nire nazka gero eta maizago ikusten dudan kritika-edo molde horrek eragiten dit eta hori adierazi nahi izan dut.
Beharbada ez da zuzena izenik gabe esatea, baina izenek ez, esanek naukate potroetaraino, eta batez ere esan horien etzean ezkutatzen diren sentimendu zekenek. Izenak eman behar banitu, azkenekoa baino ezin nuke eman, eta oso bidegabea litzateke azken idazle horrentzat. Hemerotekan holakoak bota dituztenen izenen bila hasteko nagiegia naiz, aitor dut.
Bestalde, hau ez da komunikabide zabal bat, egunkari honen edo horren irakurleengan iritzi korronte bat sortu nahi duena. Hau leku txiki, xume eta guztiz pertsonala da, noizean behin nire ezinegon, poz, amorru edo kasketaldiak agertu beste asmorik ez duena.
Kasu honetan, esandakoa: nire jomuga ez dira idazle jakin batzuk, bolo-bolo dabiltzan aurreiritzi hantuste batzuk baino. Ez dut eztabaida kate bat sortzeko asmorik, ez dut uste horrenbesteko eraginik dudanik ere, baina sortzen bada, bego.